一片绿叶的千年环球之旅

Hành trình ngàn năm của chiếc lá xanh

来源：道中华 2024-05-22 09:46

Theo nguồn tin: Đạo Trung Hoa, ngày 22 tháng 5 năm 2024

在森林里转了一整天尝试各种可吃的草药，疲惫的神农已经中毒了72次。头晕目眩的他倚靠在一棵树下，忽然几片树叶从头顶飘落。他捡起一片嚼了嚼，顿觉神清气爽、毒气全消。就这样，茶，被发现了。这个传说出自我国最早的中药学著作——《神农本草经》。

Thần Nông rong ruổi khắp khu rừng trong suốt một ngày trời, để nếm thử các loại thảo dược có thể ăn được, ông mệt nhoài vì đã bị ngộ độc đến 72 lần. Đầu óc choáng váng, ông ngồi tựa vào một gốc cây, bất ngờ vài chiếc lá từ trên cao rơi xuống. Ông nhặt một chiếc lên nhai thử, cảm thấy tinh thần sảng khoái ngay lập tức, độc tố trong người cũng dần tan biến. Và như vậy, trà, đã được phát hiện. Truyền thuyết này được trích xuất trong tác phẩm y học lâu đời nhất của Trung Quốc -- Thần Nông bản thảo kinh.

1657年，英国伦敦的一家咖啡店打出招牌，说中国茶叶“有益健康，老少咸宜”，还细数了茶叶提神明目、健肝养胃、促进消化等十多项功效。在此之后不到两百年的时间，英国人从认识茶到疯狂地爱上了茶。想来，中国五千年前的古老传说，或许也给外国人带来了对这神奇叶子的无限遐想。

Năm 1657, một quán cà phê ở London, Anh quốc, đã treo biển quảng cáo rằng trà Trung Quốc “có lợi cho sức khỏe, phù hợp với mọi lứa tuổi”, thậm chí còn liệt kê hơn mười công dụng của trà như: giúp tỉnh táo sáng mắt, bổ gan dưỡng vị, tăng cường tiêu hóa…Sau đó chỉ chưa đầy hai trăm năm , người Anh đã trải nghiệm từ lúc tiếp cận trà đến mức say mê cuồng nhiệt. Nghĩ lại, truyền thuyết cổ xưa cách đây 5.000 của Trung Quốc, có lẽ đã khơi gợi trí tưởng tượng vô hạn của người nước ngoài đối với chiếc lá kỳ diệu này.

茶，源于中国，盛行于世界。如今，无论是在东方的茶馆，还是在西方的咖啡馆，一杯茶总能带来片刻的宁静与享受。茶叶，这片小小的绿色叶子，承载着历史的厚重，连接着世界的每一个角落，成为了人类共同的文化遗产。

Trà, bắt nguồn từ Trung Quốc và phổ biến thịnh hành khắp thế giới. Ngày nay, dù là quán trà ở phương Đông hay quán cà phê ở phương Tây, một tách trà luôn mang lại khoảnh khắc yên tĩnh và thư thái. Lá trà, chiếc lá nhỏ bé màu xanh ấy, mang trên mình bề dày của lịch sử, kết nối mọi ngóc ngách của thế giới, trở thành di sản văn hóa chung của nhân loại. 

古道山海 茶香千年

Nẻo đường sông núi, Hương trà ngàn năm

从三国时期“以茶代酒”的清新脱俗，到南北朝“茗粥”的创新尝试，再到唐代陆羽《茶经》中的茶学智慧，中国茶叶发展的每一步都踏着文化的节拍，散发着智慧的光芒。

Từ thời Tam Quốc với nét thanh tao “lấy trà thay rượu”, đến sự thử nghiệm sáng tạo “cháo trà” thời Nam Bắc triều, rồi đến trí tuệ trà đạo trong Trà kinh của Lục Vũ thời Đường, mỗi một giai đoạn phát triển của trà Trung Quốc đều hòa quyện vào nhịp điệu của văn hóa, tỏa sáng trí tuệ của con người.

饮茶之风盛行于唐代，至宋元时期，茶馆文化兴起，种茶、制茶、点茶技艺日益精进，茶文化深入人心。明清时期，随着“六大茶类”的确立、饮茶步骤的简化、茶叶贸易的空前繁荣，中国茶文化达到了新的高度。随着茶香翻山越岭、漂洋过海，它的故事在更广阔的天地间继续书写。

Phong tục uống trà thịnh hành vào thời nhà Đường, đến thời Tống, thời Nguyên, văn hóa quán trà được phổ biến, kỹ thuật trồng trà, chế biến trà, nghệ thuật pha trà ngày càng tiến bộ và cầu kỳ hơn, văn hóa trà đi sâu vào lòng người. Đến thời Minh, Thanh, cùng với việc hình thành “sáu loại trà lớn”, quy trình thưởng trà được giản lược, thương mại trà bước vào thời kỳ hưng thịnh chưa từng thấy, văn hóa trà Trung Quốc vươn tới một tầm cao mới. Cùng với sự nỗ lực vượt núi băng ngàn, giương buồm vượt sóng, câu chuyện về trà Trung Quốc tiếp tục viết nên chương mới với không gian rộng lớn hơn. 

▲南宋刘松年绘《撵茶图》，画中左侧茶事部分较全面地描摹了宋代点茶茶艺从磨茶、煮水到注汤点茶的过程。此图现藏于台北故宫博物院。

Bức tranh “Niện trà đồ” do Lưu Tùng Niên thời Nam Tống vẽ, phần trà sự phía bên trái tranh đã tái hiện tương đối toàn diện quy trình pha trà theo trà nghệ điểm trà thời Tống, từ nghiền trà, đun nước đến rót nước vào pha trà. Bức tranh này hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Cố Cung tỉnh Đài Bắc.

汉代的丝绸之路，不仅是丝绸的天下，也是茶叶的星光大道。一队队商旅从中原出发，一路向西，穿越茫茫沙漠和连绵山脉，将这神奇的东方树叶带到了遥远的中亚和欧洲。

Con đường Tơ lụa thời Hán, không chỉ là thế giới của tơ lụa, mà còn là đại lộ tỏa sáng rực rỡ của trà. Những thương đoàn nối đuôi nhau xuất phát từ Trung Nguyên, dọc theo hướng Tây, vượt qua những sa mạc mênh mông và những dãy núi trùng điệp, đem chiếc lá xanh thần kỳ của phương Đông đến tận Trung Á và châu Âu xa xôi. 

在中亚的市集、欧洲的宫廷，人们谈论着这种来自东方的神秘饮品，它不仅带来了味觉的享受，更带来了对东方文化的好奇和向往。而随着海上丝绸之路的开通和兴盛，茶叶经由中国东部的茶船古道抵达广州，跨越南海，远航至东南亚乃至更远的印度洋沿岸国家。

Tại các khu chợ ở Trung Á hay các cung đình ở châu Âu, người ta xôn xao bàn tán về loại đồ uống bí ẩn đến từ phương Đông này, nó không chỉ mang lại sự thỏa mãn vị giác mà còn khơi dậy sự tò mò và hướng về nền văn hóa phương Đông. Cùng với sự khai thông và thịnh vượng của Con đường Tơ lụa trên biển, trà được vận chuyển từ miền Đông Trung Quốc đến Quảng Châu thông qua Trà thuyền cổ đạo, vượt qua Biển Nam Hải, viễn dương đến Đông Nam Á, xa hơn nữa là đến các quốc gia ven bờ Ấn Độ Dương.

茶叶的清热、解腻特性，使它在游牧地区成为了不可或缺的日用品。正是这种特性不断被人们发现，自唐代起，云南、四川和西藏之间就开启了一条贸易路线——茶马古道。

Trà có đặc tính thanh nhiệt, giải ngấy, khiến nó trở thành vật dụng thiết yếu hàng ngày ở vùng thảo nguyên du mục. Chính do những đặc tính này dần được con người phát hiện, kể từ thời Đường, một tuyến thương mại kết nối giữa Vân Nam -Tứ Xuyên -Tây Tạng, gọi là Trà Mã cổ đạo. 

马匹在古代军队中的地位，堪比今日的坦克。军马在中原王朝一直是稀缺资源，而北方游牧人群由于长期食肉饮乳，解腻去脂的茶成为他们“一日不可或缺”的必需品。就这样，两边一拍即合，从民间到官方，以内地之茶换马的“茶马互市”渐兴。这种互市不仅解决了双方需求，还促进了各民族经济和文化交流。小小一片茶叶，既兴贸易，又稳边疆，可谓“居功至伟”。

Vai trò của ngựa trong quân đội thời cổ đại có thể sánh ngang với xe tăng ngày nay. Ngựa chiến luôn là nguồn tài nguyên khan hiếm trong các triều đại ở Trung Nguyên; trong khi cư dân du mục phương Bắc do ăn thịt, uống sữa trường kỳ, nên xem trà như một nhu yếu phẩm không thể thiếu hàng ngày để giải ngấy, tiêu mỡ. Vì thế, hai bên đã nhanh chóng đạt được sự đồng thuận: từ dân gian đến triều đình, chợ trao đổi Trà Mã được hình thành và phát triển mạnh mẽ với hình thức “đổi trà lấy ngựa”. Hình thức trao đổi buôn bán này không chỉ giúp giải quyết nhu cầu thực tế, mà còn thúc đẩy giao lưu kinh tế và văn hóa giữa các dân tộc. Chiếc lá trà nhỏ bé, vừa phát triển thương mại, vừa ổn định biên cương, quả thật là “công lao to lớn”.

到了17世纪，当第一缕阳光照在福建省的茶园上，万里茶道的故事悄然开启。这条路线全长14000多公里，从中国的福建省出发，经河南、山西等地，一路北上，穿越今蒙古高原后从恰克图进入俄国，最终到达俄罗斯的北方明珠——圣彼得堡。

Sang thế kỷ XVII, khi những tia nắng đầu tiên chiếu xuống các vườn chè ở tỉnh Phúc Kiến, câu chuyện về Vạn lý trà đạo cũng lặng lẽ bắt đầu. Tuyến đường này dài hơn 14.000 km, bắt đầu từ Phúc Kiến Trung Quốc, đi qua Hà Nam, Sơn Tây, hướng về phía Bắc, vượt qua thảo nguyên Mông Cổ đến nước Nga qua cửa khẩu Trát Khắc Đồ, cuối cùng đến thành phố Saint Petersburg – nơi được mệnh danh là viên ngọc phương Bắc của Nga. 

在蒙古草原上，茶叶与蒙古的马奶酒、奶酪相遇，碰撞出独特而诱人的风味。由砖茶煮成的咸奶茶，成为蒙古族的传统茶饮。当茶叶最终抵达圣彼得堡，它受到了皇室贵族们的热烈欢迎。

Trên thảo nguyên Mông Cổ, trà hòa hợp với rượu sữa ngựa và phô mai Mông Cổ, tạo nên hương vị độc đáo đầy hấp dẫn. Món trà sữa mặn nấu từ trà bánh, đã trở thành thức uống truyền thống của người Mông Cổ. Khi đến Saint Petersburg, trà đã được giới quý tộc hoàng gia Nga đón nhận một cách nồng hậu. 

此时的茶叶已经超越了饮料属性，成为了交流的使者，在交换财货的同时，也在传递着和平与友谊。

Lúc này, trà đã vượt qua giá trị của một loại đồ uống, trở thành sứ giả của hoạt động giao lưu, không chỉ trao đổi hàng hóa mà còn truyền tải thông điệp hòa bình và hữu nghị.

万杯世界茶，你爱哪一个？

Trà thế giới muôn hình vạn trạng, bạn yêu thích loại nào ?

在中国，茶不仅是一种饮品，更是一种文化，每个地区的饮茶习俗都蕴含着独特的地域风情与人文韵味。在北京，一碗大碗茶，不仅解渴，更映照出北方人豪迈直爽的性情。而在饮食精致的广东和江浙，人们将茶叶与早餐巧妙融合，在茶楼里创造了悠闲的早茶时光。“头上晴天少，眼前茶馆多”，在慵懒富足的天府之国，阴雨天躲进茶馆喝盏盖碗茶，真是再“巴适”不过了。潮汕地区的“工夫茶”，则是一种精细的饮茶艺术，它不仅是商人间交换信息、达成合作的媒介，也是家人团聚、分享生活的温馨时刻。

Ở Trung Quốc, trà không chỉ là một loại thức uống, mà còn là một phần của văn hóa. Mỗi vùng miền đều có phong tục uống trà mang bản sắc và nhân văn độc đáo riêng. Ở Bắc Kinh, một bát trà không chỉ để giải khát, mà còn thể hiện tính cách hào sảng, bộc trực của người miền Bắc. Trong khi đó, ở những nơi nổi tiếng với ẩm thực tinh tế như Quảng Đông, Giang Tô, Chiết Giang, người ta khéo léo kết hợp trà vào bữa sáng, tạo nên văn hóa giải trí của “trà sáng” tại các quán trà. Câu nói “Trên đầu ít nắng, trước mắt toàn trà quán”, đã khắc họa cuộc sống ở vùng Thiên Phủ trù phú, ngày mưa gió chui vào trà quán thưởng thức một ly trà, thật là hết ý. Ở Triều Châu, “công phu trà” không chỉ là một nghệ thuật thưởng trà tao nhã, mà còn là phương tiện để trao đổi thông tin, đi đến hợp tác giữa các thương nhân, cũng là thời khắc đầm ấm để gia đình sum họp bên nhau, sẻ chia cuộc sống.

在日本，饮茶之风同样盛行。日本茶道起源于中国，在学习和吸收中国茶文化的基础上，发展出了独具东方美学特色的茶道艺术。唐代，大批日本使节、僧侣渡海来中国学习，将中国的茶籽、茶苗及饮茶习俗传播至日本。

Ở Nhật Bản, trào lưu uống trà cũng vô cùng thịnh hành. Trà đạo Nhật Bản bắt nguồn từ Trung Quốc, trên cơ sở học tập và tiếp thu văn hóa trà Trung Hoa, đã phát triển thành một nghệ thuật trà đạo mang đậm mỹ học phương Đông. Vào thời nhà Đường, đã có rất nhiều sứ giả và tăng lữ Nhật Bản vượt biển sang Trung Quốc học tập, mang theo hạt giống, cây trà và phong tục uống trà của Trung Quốc về Nhật Bản truyền bá.

在遥远的欧洲，茶叶也遇到了它的“超级粉丝”。不同于日本对清新绿茶的喜爱，英国人更偏爱经过发酵、味道醇厚的红茶。他们还喜欢在茶中添加牛奶和糖，调制出别具英伦风味的茶饮。

Tại châu Âu xa xôi, trà đã gặp được những “người hâm mộ cuồng nhiệt”. Khác với người Nhật ưa chuộng trà xanh thanh khiết, người Anh lại đặc biệt yêu thích hồng trà đã trải qua quá trình lên men, có hương vị đậm đà. Họ còn thích pha thêm sữa và đường, tạo nên phong cách trà sữa kiểu Anh đặc trưng.

印度、尼泊尔、巴基斯坦、斯里兰卡等南亚国家，充分吸收了中国茶文化和制茶工艺的精髓，并将其与本土特色结合，孕育出了自己独特的茶文化。比如，印度的阿萨姆红茶以其浓烈的口感而闻名；马萨拉茶以其独特的香料和牛奶混合而备受喜爱；斯里兰卡的锡兰红茶则以其纯正的口感和低钠含量，成为全球茶市场上的佼佼者。

Các quốc gia Nam Á như: Ấn Độ, Nepal, Pakistan và Sri Lanka…, không chỉ tiếp thu tối đa tinh hoa trong văn hóa trà và kỹ thuật chế biến trà của Trung Quốc, mà còn kết hợp với đặc trưng của địa phương, tạo ra văn hóa trà mang đặc sắc riêng. Chẳng hạn, hồng trà Assam (Ấn Độ) nổi tiếng với hương vị đậm đà; trà Masala được yêu thích bởi sự kết hợp đặc trưng giữa trà, sữa và các hương liệu; hồng trà Ceylon của Sri Lanka trở thành trà thượng hạng trên thị trường trà quốc tế là do hương vị thuần khiết và hàm lượng Natri thấp.

茶叶的流转之旅，不仅是消费品改变国民饮食习惯的故事，更是文化交流与融合的故事。从中国到欧洲，再到南亚，茶叶的传播和演变，展现了人类文明的多样性和包容性，也让我们对这杯古老的饮品有了更深的理解和欣赏。

Hành trình di chuyển của trà không chỉ là câu chuyện về một mặt hàng tiêu dùng làm thay đổi thói quen ẩm thực của các dân tộc, càng là câu chuyện về sự giao lưu và giao thoa văn hóa. Từ Trung Quốc đến châu Âu, rồi đến Nam Á, sự truyền bá và biến đổi của trà đã thể hiện sự đa dạng và tính bao trùm của văn minh nhân loại, đồng thời giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc và trân trọng hơn loại đồ uống cổ xưa này.

茶和世界 共享发展

Trà và thế giới, Cùng chung thịnh vượng

千年来，中国茶叶经由古代丝绸之路、茶马古道、茶船古道等海陆通道浩浩荡荡地走向世界，赢得了各国人民的喜爱。根据国际茶叶委员会的数据，2023年全球茶叶产量达到了660.4万吨，中国作为全球最大的茶叶生产国，贡献了近一半的茶量。

Trải qua hàng nghìn năm, trà Trung Quốc đã lan tỏa ra khắp thế giới theo các tuyến đường thương mại trên bộ và trên biển cổ đại như: Con đường Tơ lụa, Trà Mã Cổ đạo, Trà Thuyền Cổ đạo…, đồng thời giành được sự yêu thích của người dân ở nhiều quốc gia. Theo số liệu từ Ủy ban Trà quốc tế, sản lượng trà toàn cầu năm 2023 đạt 6,604 triệu tấn, trong đó Trung Quốc là quốc gia sản xuất trà lớn nhất thế giới, đóng góp gần một nửa sản lượng.

2023年是“一带一路”倡议提出十周年。十年来，这一贯穿亚欧非大陆的宏伟倡议将国际政治、经贸、文化交往等推向了全新的高度，也为中国茶叶出口带来了更多机遇。自2015年起，中国茶叶的贸易伙伴已全面拓展至“一带一路”沿线国家，茶叶出口额稳步上升。

Năm 2023 cũng đánh dấu 10 năm đề xuất sáng kiến “Vành đai và Con đường”. Trong một thập kỷ qua, sáng kiến vĩ đại kết nối đại lục Á, Âu, Phi này đã nâng quan hệ chính trị, kinh tế thương mại và giao lưu văn hóa quốc tế lên một tầm cao mới, đồng thời cũng mang lại nhiều cơ hội mới cho xuất khẩu trà Trung Quốc. Từ năm 2015 đến nay, đối tác thương mại trà của Trung Quốc đã mở rộng toàn diện đến các quốc gia dọc tuyến “Vành đai và Con đường”, kim ngạch xuất khẩu trà tăng trưởng ổn định.

随着“一带一路”的推进，一些城市开始积极开辟通往沿线国家的“茶叶快线”。例如，2022年8月，在中俄“万里茶道”的商贸集散地湖北，满载1000吨的湖北茶由武汉中心站出发，驶向俄罗斯首都莫斯科；2023年2月，四川乐山的1200吨茶叶也搭乘专列成功抵达乌兹别克斯坦首都塔什干。

Cùng với sự thúc đẩy của Sáng kiến “Vành đai và Con đường”, nhiều thành phố ở Trung Quốc đã chủ động khai thông các “tuyến tàu suốt vận chuyển trà” đến các quốc gia dọc tuyến. Chẳng hạn, tháng 8 năm 2022, Trung tâm thương mại Hồ Bắc trên tuyến “Vạn lý Trà đạo” Trung - Nga, 1.000 tấn trà Hồ Bắc được vận chuyển từ ga trung tâm Vũ Hán đến thủ đô Moskva của Nga. Tháng 2 năm 2023, 1.200 tấn trà Lạc Sơn (Tứ Xuyên) cũng được vận chuyển bằng tàu chuyên dụng tới thủ đô Tashkent của Uzbekistan.

小小绿叶 拉手世界

Lá trà nhỏ bé, kết nối thế giới

“‘茶’字拆开，就是‘人在草木间’。”习近平总书记的妙解，道出了中华文化中“道法自然”的真谛。 

“Chữ ‘trà’（茶）tách ra là ‘người ở giữa cỏ cây’.” Lời giải thích kỳ diệu của Chủ tịch Tập Cận Bình đã làm sáng tỏ chân lý “Đạo pháp tự nhiên” của văn hóa Trung Hoa.

中华茶文化，承载着中国人与世界和谐相处的智慧。“以茶为媒，以茶会友”，这一包容开放、交流互鉴的文化传统，在千年的跨文化交流中，已成为一种全球共通的语言，在促进中外文化的交流互鉴、增强各国的沟通与合作中发挥着越来越重要的作用。

Văn hóa trà Trung Quốc, chứa đựng trí tuệ của người dân Trung Quốc trong việc hòa hợp với thế giới. “Dùng trà làm cầu nối, dùng trà kết bạn” là truyền thống văn hóa bao trùm và mở cửa, giao lưu và học hỏi lẫn nhau. Trải qua hàng ngàn năm giao thoa văn hóa, đã trở thành một ngôn ngữ chung toàn cầu. Trà đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình thúc đẩy giao lưu văn hóa Trung Ngoại, tăng cường đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia.

以茶叙事，以茶述理。小小的叶子绿意盎然，淡雅的香茗沁润人心。在推动构建人类命运共同体的伟大进程中，中国茶，以其独特的韵味，成为传播中国特色大国外交理念的文化使者，让世界感受到中国的温度和智慧。

Trà mang trong mình một câu chuyện, một triết lý. Một chiếc lá trà nhỏ bé, xanh mướt và tươi tắn, hương thơm nhẹ nhàng thấm đượm lòng người. Trong tiến trình xây dựng cộng đồng nhân loại chia sẻ vận mệnh, trà Trung Quốc với hương vị độc đáo, đã trở thành sứ giả văn hóa quảng bá quan điểm ngoại giao nước lớn đặc sắc Trung Quốc, khiến thế giới cảm nhận được bầu nhiệt huyết và trí tuệ của Trung Quốc.

一起品茗，以茶交友，合作共赢，一起构建人类命运共同体。

Cùng nhau thưởng trà, dùng trà kết bạn, hợp tác cùng thắng, chung tay xây dựng cộng đồng nhân loại chia sẻ vận mệnh. 

编译Biên dịch：Bích Tiệp（碧捷）

校对Hiệu đính：冯超

排版Sắp chữ：宁笑葳

来自：一片绿叶的千年环球之旅 - 中国日报网