一千六百年前沉入湖底的墓穴 （二）

Ngôi mộ chìm dưới hồ nước suốt 1.600 năm (2)

……

叁 III

公元前74年，刘贺在被霍光召唤去长安，接叔叔汉昭帝刘弗陵皇位的时候，他已经当了十几年的昌邑王。第一代昌邑王是他的父亲刘髆（bó），也是汉武帝刘彻的第五个儿子。

Vào năm 74 TCN, khi Lưu Hạ được Hoắc Quang triệu kiến về Trường An để kế vị ngai vàng của chú là Hán Chiêu Đế Lưu Phất Lăng, ông đã làm Xương Ấp Vương hơn mười năm. Vị Vương gia đầu tiên ở Xương Ấp là cha ông, Lưu Bác, cũng là con trai thứ năm của Hán Vũ Đế Lưu Triệt.

公元前97年，刘髆被父亲立为昌邑王，封地在如今的山东菏泽市一带。《汉书·武帝纪》记载，公元前95年，汉武帝以黄金为马蹄、麟趾形状“赐诸侯王”。但刘髆寿命太短，甚至比汉武帝还早一年离世，将昌邑王位留给了当时才六岁的儿子刘贺。

Vào năm 97 TCN, Lưu Bác được vua cha phong làm Xương Ấp Vương, đất phong của ông thuộc khu vực thành phố Hà Trạch tỉnh Sơn Đông ngày nay. Trong “Hán thư - Vũ Đế kỷ” ghi lại rằng, vào năm 95 TCN, Hán Vũ Đế đã dùng vàng đúc thành hình móng ngựa, chân kỳ lân “ban thưởng cho các chư hầu vương”. Tuy nhiên, Lưu Bác đã qua đời quá sớm, thậm chí mất trước cả Hán Vũ Đế một năm, để lại Xương Ấp vương vị cho con trai Lưu Hạ lúc bấy giờ chỉ mới sáu tuổi.

1968年，村民在俗名为红土山的禹梁山上开采石料时，无意间发现了一处墓道。1977年，考古人员将这一处菏泽首次发现的大型汉墓发掘完毕。该墓虽发现盗洞两个，但墓室器物保存完好，共出土铜器526件、铁器405件、陶器29件、玉器43件，加上漆器和其他器物共1051件。根据随葬品及现有文献，确定墓主即为刘髆。而这些器物，也已成为如今山东省菏泽市的巨野县博物馆的常设展品。

Vào năm 1968, trong khi khai thác đá trên núi Vũ Lương, thường được gọi là Hồng Thổ Sơn, người dân vô tình phát hiện ra một đường hầm mộ. Năm 1977, các nhà khảo cổ đã hoàn thành việc khai quật ngôi mộ Hán có quy mô lớn lần đầu được phát hiện ở Hà Trạch. Mặc dù phát hiện hai hố trộm mộ, nhưng các hiện vật trong mộ thất vẫn được bảo quản nguyên vẹn. Tổng cộng khai quật 526 chiếc dụng cụ đồng, 405 vật dụng sắt, 29 vật dụng gốm, 43 vật phẩm ngọc, cùng với các đồ vật sơn mài và nhiều vật phẩm khác, tổng cộng lên đến 1.051 hiện vật. Dựa vào các đồ vật táng cùng và các tư liệu lịch sử hiện có, các nhà khảo cổ xác định chủ mộ là Lưu Bác. Các hiện vật này hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng huyện Cự Dã, thành phố Hà Trạch, tỉnh Sơn Đông.

但这里面没有金器，因为金器都被刘贺带去了海昏县。海昏侯墓中的黄金总重115公斤，超过此前考古出土西汉金器的总和。因此刘贺墓中出土的金器、钱币、青铜器、玉器……总计一万余件文物，其实是两代昌邑王总共在位25年间的财富积累。

Nhưng trong số các hiện vật này không có đồ tạo tác bằng vàng, bởi vì toàn bộ đồ tạo tác bằng vàng đã được Lưu Hạ mang đến Hải Hôn. Tổng lượng vàng trong lăng mộ Hải Hôn hầu lên tới 115 kg, vượt qua tổng khối lượng vàng đã được khai quật trong các ngôi mộ Tây Hán trước đó. Vì vậy, khai quật được hơn 10.000 hiện vật trong lăng mộ Lưu Hạ, bao gồm đồ vật bằng vàng, tiền xu, đồ đồng, đồ ngọc..., thực tế đó là tài sản tích lũy trong suốt 25 năm của hai thế hệ Xương Ấp Vương.

刘贺棺中随葬的金饼（图据：视觉中国）

Những chiếc “bánh vàng” tùy táng trong quan tài Lưu Hạ (Ảnh: Visual China)

刘贺在长安的皇位上仅仅坐了27天，就因为带去的昌邑群臣要夺霍光的权，而被霍光先下手为强罢黜。给他列出的1127件罪状里，主要包括“无礼”“淫乱”“昏悖”等。虽然平均每天做41件坏事、一小时不止一件的犯罪频率实在高得不可信，但刘贺就这样从天子被废为庶民，连昌邑国的封国也被取消。

Lưu Hạ chỉ ngồi trên ngai vàng ở Trường An vỏn vẹn 27 ngày, sau đó bị Hoắc Quang phế truất, với lý do những quan chức Xương Ấp do Lưu Hạ mang theo có ý định lật đổ Hoắc Quang. Hoắc Quang đã đưa ra bản cáo buộc với hơn 1.127 tội trạng của Lưu Hạ, chủ yếu bao gồm: “vô lễ”, “dâm loạn” và “ngu muội”…. Mặc cho tần suất cao đến mức khó tin, trung bình mỗi ngày làm tới 41 việc xấu, mỗi giờ hơn một việc, nhưng Lưu Hạ vẫn bị phế truất, từ thiên tử trở thành thường dân, ngay cả Xương Ấp vương cũng bị phế bỏ.

总算霍光对刘贺还不错：不仅没有没收他的财产，还另外给了他“汤沐邑两千户”，相当于一个中等列侯的待遇，足够刘贺一族的日常开销。六年后霍光病逝，汉宣帝刘病已将霍家连根拔起杀得干干净净，刘贺不知作何感想。

Dù bị phế truất, Hoắc Quang đối với Lưu Hạ khá “nương tay”: không tịch thu tài sản của ông, mà còn ban cho ông một “Thang Mộc ấp 2.000 hộ”, tương đương với một hầu tước bậc trung, đủ để Lưu Hạ và gia đình duy trì cuộc sống quý tộc. Sáu năm sau, Hoắc Quang qua đời, Hán Tuyên Đế Lưu Bệnh Dĩ đã triệt bỏ toàn bộ gia tộc họ Hoắc, không biết lúc đó Lưu Hạ nghĩ gì.

虽然刘贺势力全无，但毕竟做过皇帝，汉宣帝总对这个叔叔心存忌惮，于是在公元前64年，要山阳郡太守张敞报道其最新动向。张敞回报：“据臣亲眼所见，二十来岁的刘贺不但有肌肉麻痹萎缩之症，而且服装、言语和动作都显得痴呆发傻。”

Mặc dù Lưu Hạ không có quyền lực gì trong tay, nhưng vì đã từng làm hoàng đế, nên Hán Tuyên Đế vẫn luôn cảnh giác với ông. Vì thế, vào năm 64 TCN, Hán Tuyên Đế đã yêu cầu Trương Thưởng, thái thú Quận Sơn Dương, phải thường xuyên báo cáo tình hình mới nhất của Lưu Hạ. Trương Thưởng tâu lên rằng: “Thần tận mắt thấy, Lưu Hạ tuổi mới đôi mươi nhưng bị bệnh teo cơ, ăn mặc, lời nói và hành động đều thể hiện sự đờ đẫn và ngờ nghệch.” 

不管刘贺是装傻的韬晦还是真傻的早衰，汉宣帝都不想放过他——但公然除掉这个叔叔会招致滔天议论。于是在一年后，汉宣帝封刘贺为海昏侯，命其前往豫章郡的海昏县就任。

Không rõ là Lưu Hạ giả vờ ngốc nghếch để bảo vệ mình hay thực sự bị lão hóa sớm, song Hán Tuyên Đế vẫn không muốn buông tha cho ông -- nhưng công khai trừ khử chú sẽ khiến dư luận dậy sóng. Vì vậy, một năm sau, Hán Tuyên Đế đã phong cho Lưu Hạ làm Hải Hôn Hầu và ban lệnh ông đến nhậm chức tại huyện Hải Hôn, thuộc quận Dự Chương.

看似恩赏，其实未必。首先是要让刘贺离开扎根多年的根据地昌邑故土、清除他的根基——但无缘无故赶去远方，又会让舆论认为皇帝猜忌、不能容人。最佳方式，莫过于找个地方重新给他封侯：既达到了目的，又显示了仁恩。刘贺去，那就一切顺利；刘贺不去，就是冥顽不灵、违恩抗旨。

Nhìn bề ngoài đó có vẻ như là một ân huệ, nhưng thực ra không phải vậy. Đầu tiên là buộc Lưu Hạ phải rời xa quê hương Xương Ấp, nơi ông đã xây dựng căn cứ vững chắc suốt bao năm qua, cắt đứt mọi sự hậu thuẫn của ông. Tuy nhiên, nếu vô duyên vô cớ bắt ông đi xa, thiên hạ sẽ cho rằng hoàng đế đa nghi kỳ thị, nhỏ nhen hẹp hòi. Phương án tốt nhất, là tìm một nơi xa xôi phong cho ông một chức vị mới, vừa đạt mục đích vừa thể hiện lòng nhân ái. Lưu Hạ chấp thuận, thì mọi việc đều suôn sẻ; còn nếu không, thì đó là sự không biết điều, là kháng chỉ. 

但为什么是南方？因为那里的潮湿环境对当时的北方人而言，容易因水土不服而早死。

Nhưng tại sao lại là phương Nam? Bởi vì khí hậu ẩm ướt phương Nam là sát thủ với người phương Bắc, rất dễ mắc bệnh mà chết sớm.

司马迁在《史记》里记载，“江南卑湿，丈夫早夭”。汉文帝时，名臣贾谊被贬谪长沙，觉得去就必死无疑，“长沙卑湿，自以为寿不得长”（《史记·屈原贾生列传》）。虽然贾谊最终没有死在南方，但潮湿的环境对于北方人而言，确实是健康杀手。刘贺当然知道去海昏意味着什么，但知道也没办法：话语权在汉宣帝那里。

Tư Mã Thiên trong Sử ký ghi chép rằng: “Giang Nam ẩm thấp, nam nhân yểu mệnh.” Vào thời Hán Văn Đế, đại thần Giả Nghị bị giáng chức đày  đi Trường Sa, cho rằng chắc chắn sẽ chết ở đó, ông nói: “Trường Sa ẩm thấp, e rằng tuổi thọ khó dài” (Sử ký-Khuất Nguyên Giả Sinh Liệt truyện). Mặc dù Giả Nghị cuối cùng không chết ở miền Nam, nhưng môi trường ẩm ướt quả thực là sát thủ số một đối với cơ địa người phương Bắc. Lưu Hạ tất nhiên biết rõ việc bị điều đến Hải Hôn mang ngụ ý gì, nhưng ông dù biết cũng hết cách chẳng làm gì được: quyền lực nằm trong tay Hán Tuyên Đế.

刘贺把几乎所有财产都带往海昏，当然知道永无回归之日。让风湿病人去更潮湿的环境，这就是侄子为他安排的福利。

Lưu Hạ mang theo gần như toàn bộ tài sản của mình đến Hải Hôn, rõ ràng ông biết rằng sẽ không bao giờ có cơ hội trở về. Đưa một người mắc bệnh phong thấp đến một môi trường ẩm ướt, đó chính là “ân huệ” mà người cháu trai dành cho ông chú.

海昏侯博物馆中，源自巨野的“昌邑籍田”三足青铜鼎 图据：视觉中国

Chiếc đỉnh đồng ba chân “Xương Ấp Tịch Điền” có nguồn gốc từ Cự Dã, trưng bày trong Bảo tàng Hải Hôn Hầu (Ảnh: Visual China)

刘贺到了海昏县，四年后即病逝，汉宣帝如愿以偿。不仅如此，刘贺的两个儿子刘充国和刘奉亲也在刘贺之后很快死掉，连继承海昏侯爵位的人都没有了。只有如今海昏侯墓中出土的器物，包括大量镂刻有“昌邑”铭文的青铜器，书有“昌邑九年”“昌邑十一年”文字的简书等能证明：刘贺把从昌邑国带来的一切又带入了地下。

Lưu Hạ đến huyện Hải Hôn bốn năm sau thì qua đời, đúng như mong muốn của Hán Tuyên Đế. Không chỉ vậy, hai người con trai của Lưu Hạ, là Lưu Sung Quốc và Lưu Phụng Thân cũng lần lượt qua đời sau đó không lâu, không còn người kế thừa tước vị Hải Hôn Hầu. Chỉ có những hiện vật khai quật từ lăng mộ Lưu Hạ ngày nay, bao gồm nhiều đồ đồng thau khắc chữ “Xương Ấp” và thẻ tre ghi chép “Xương Ấp năm 9”, “Xương Ấp năm 11”, chứng tỏ rằng Lưu Hạ đã mang theo tất cả những gì ở Xương Ấp xuống mộ của mình.

潮湿让刘贺无奈早夭，潮湿又让刘贺的墓穴封禁千年、不为盗墓贼所扰，直到考古发掘令其重现人间。刘贺如果泉下有知，应该也会觉得如此安排尚佳。

Môi trường ẩm ướt đã khiến Lưu Hạ đoản mệnh, nhưng cũng chính sự ẩm ướt ấy đã bảo vệ lăng mộ của ông không bị mộ tặc xâm phạm trong suốt nghìn năm, cho đến khi công tác khảo cổ tái hiện mọi thứ. Nếu Lưu Hạ ở dưới “Cửu tuyền” (tức nơi chín suối) có linh thiêng, chắc hẳn cũng cho rằng đây là một sự sắp xếp hợp lý.

编译Biên dịch：Bích Tiệp（碧捷）

校对Hiệu đính：冯超

排版Sắp chữ：宁笑葳

来自https://baijiahao.baidu.com/s?id