杜甫：少年杜甫（一）

Đỗ Phủ thời niên thiếu (1)

唐诗是中华传统文化的瑰宝，也是世界文学宝库中的一颗璀璨的明珠。唐诗、宋词、元曲、明清小说，其一脉相承地构成了中华文学体系，如银河般浩瀚无垠。尽管唐诗的辉煌时代已过去千年，但其光彩依旧，许多诗篇广为流传，让后人由衷地发出了“熟读唐诗三百首，不会作诗也会吟”的感慨。

Thơ Đường (Đường thi) là kho tàng văn hóa truyền thống Trung Hoa, cũng là viên minh châu lấp lánh trong kho tàng văn học thế giới. Đường thi, Tống từ, Nguyên khúc, tiểu thuyết Minh-Thanh, được kế thừa và phát huy tạo nên một hệ thống văn học Trung Hoa bao la bát ngát như Dải Ngân hà. Mặc dù thời kỳ huy hoàng của Đường thi đã trôi qua cách đây ngàn năm, nhưng nó vẫn tỏa sáng, nhiều bài thơ được lưu truyền rộng rãi, khiến hậu thế không khỏi thốt lên: "Học thuộc ba trăm bài thơ Đường, không biết làm thơ cũng biết ngâm."

唐代的诗人完全称得上群英荟萃，星光熠熠。李白、杜甫皆是知名度极高的诗人，李白被称为“诗仙”，杜甫被称为“诗圣”，他们的诗歌，分别代表了我国古典诗歌发展全盛时期的不同风格。尤其“诗圣”杜甫，堪称中国古典诗词的集大成者。闻一多评价其，“中国有史以来第一个大诗人，四千年文化中最庄严、最绚丽、最永久的一道光彩。”

Thời Đường, thi nhân có thể nói là anh tài tụ hội, lấp lánh như sao sa. Lý Bạch, Đỗ Phủ là hai nhà thơ có tầm ảnh hưởng sâu rộng, Lý Bạch được mệnh danh là “Thi tiên” (诗仙), còn Đỗ Phủ được tôn vinh là “Thi thánh” (诗圣), những áng thơ của hai ông đại diện cho hai phong cách khác biệt trong giai đoạn cực thịnh của thi ca cổ điển Trung Hoa. Đặc biệt là “Thi thánh” Đỗ Phủ, người được coi là kết tinh của thơ ca cổ điển. Nhà thơ Văn Nhất Đa từng nhận xét về ông rằng: “Đỗ Phủ là đại thi nhân đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa, là ánh hào quang trang nghiêm, rực rỡ và vĩnh cửu nhất trong bốn nghìn năm văn hóa Trung Hoa.”

杜甫一生写了许多反映与批判社会现实的不朽诗篇。他善陈时事，笔墨里饱含着忧国忧民的真情实感。他身处乱世，思想上却秉承着“致君尧舜上”的远大夙愿。

Đỗ Phủ đã sáng tác nhiều thi phẩm bất hủ phản ánh và phê phán hiện thực xã hội trong cuộc đời. Ông giỏi trình bày thời cuộc, ngòi bút của ông luôn chan chứa nỗi niềm yêu nước thương dân. Dù sống trong thời kỳ loạn lạc, ông vẫn giữ vững niềm tin và khát vọng cao cả là “Trí quân Nghiêu Thuấn thượng”(Giúp vua trở thành bậc minh quân hơn cả Nghiêu Thuấn)

杜甫出身京兆杜氏，汉朝时期就有俗谚称，“城南韦杜、去天尺五”。京兆杜氏不仅有同时进入文庙和武庙的杜预，更有唐朝名臣杜如晦，据统计，光唐朝宰相中，京兆杜氏就出了11位。远祖杜预是西晋赫赫有名的大将，曾在平定东吴的战役中立下赫赫战功。杜预对《春秋左氏传》深有研究，是注释《春秋左氏传》的学者之一。杜甫的祖父杜审言，官职为膳部员外郎，也是与沈佺期、宋之问齐名的唐朝诗人。杜甫的父亲杜闲，曾任山东兖州司马，后又任陕西乾县县令。

Đỗ Phủ là người họ Đỗ ở Kinh Triệu, một gia tộc hiển danh, ngay từ thời Hán trong dân gian đã truyền rằng: “Thành Nam Vi Đỗ, khứ thiên xích ngũ”, ý nói Vi, Đỗ là hai gia tộc quyền quý, gần gũi với thiên tử. Họ Đỗ ở Kinh Triệu không chỉ có Đỗ Dự, người được thờ phụng ở cả Văn miếu lẫn Võ miếu, mà còn có danh thần Đỗ Như Hối nhà Đường. Theo thống kê, riêng thời Đường, đã đến 11 vị Tể tướng là người họ Đỗ ở Kinh Triệu. Tổ tiên xa của Đỗ Phủ là Đỗ Dự là danh tướng thời Tây Tấn, từng lập đại công trong chiến dịch bình định Đông Ngô. Đỗ Dự là học giả có nghiên cứu sâu sắc về Xuân Thu Tả thị truyện, cũng là một trong những người chú giải Xuân Thu Tả thị truyện. Ông nội Đỗ Phủ là Đỗ Thẩm Ngôn, từng giữ chức Thiện bộ Viên Ngoại lang, đồng thời là thi nhân thời đường, xếp ngang hàng với Thẩm Toàn Kỳ, Tống Chi Vấn. Cha của Đỗ Phủ là Đỗ Nhàn, từng giữ chức Ty mã Duyện Châu, tỉnh Sơn Đông, sau này giữ chức Huyện lệnh Huyện Khiêm, tỉnh Thiểm Tây.

父家很厉害，母亲也毫不逊色，他的母亲出身清河崔氏。清河崔氏是北方第一望族。

Bên nội đã hiển hách, bên ngoại của Đỗ Phủ cũng không kém cạnh. Mẹ ông là người họ Thôi ở Thanh Hà. Họ Thôi ở Thanh Hà là một danh gia vọng tộc số một ở phương Bắc.

公元712年，杜甫出身于河南巩县。在这样的家世背景下，杜甫的文学基因可以说是与生俱来，加上他自幼聪明好学，为他日后的成就奠定了深厚的基础。杜甫曾在《壮游》一诗中提到自己的境况。

Năm 712, Đỗ Phủ được sinh ra ở huyện Củng, tỉnh Hà Nam. Với bối cảnh gia thế như vậy, có thể nói ông được thừa hưởng tài năng văn thơ từ khi còn trong bào thai, cộng thêm bản tính thông minh ham học từ lúc nhỏ, đã đặt nền tảng vững chắc cho những thành tựu rực rỡ sau này của ông. Ông từng nói đến gia cảnh của mình trong bài “Tráng du”:

往昔十四五，出游翰墨场。

斯文崔魏徒，以我似班扬。

七龄思即壮，开口咏凤凰。

九龄书大字，有作成一囊。

性豪业嗜酒，嫉恶怀刚肠。

脱略小时辈，结交皆老苍。

饮酣视八极，俗物都茫茫。

——《壮游》

Tráng du

Vãng tích, thập tứ ngũ. Xuất du hàn mặc trường.

Tư văn Thôi Ngụy đồ, Dĩ ngã tự Ban Dương.

Thất linh tứ tức tráng, Khai khẩu vịnh phụng hoàng.

Cửu linh thư đại tự, Hữu tác thành nhất nang.

Tính hào, nghiệp thị tửu, Tật ố hoài cương trường.

Thoát lược tiểu thì bối, Kết giao giai lão thương.

Ẩm hàm thị bát cực, Tục vật đô mang mang.

Dịch nghĩa:

Nhớ khi còn trẻ tuổi, Học đòi thú văn chương

Các ông Thôi, ông Ngụy, Ví ta với Ban, Dương

Bảy tuổi có chí hùng, Làm thơ vịnh Phượng Hoàng

Chín tuổi viết Đại tự, Văn chương đã ngang tàng

Tính hào khoáng ưa rượu, Lòng ngay, ghét xỏ xiên

Xa dần bạn thơ ấu, Kết giao bậc cao niên

Uống say nhìn tám cõi, Kẻ tục cứ như rươi. …

杜甫7岁作诗，开口便是歌咏凤凰。15岁时，他在河南文坛已小有名气，就连当时的社会名流崔尚、魏启心看到他的辞赋后，都夸赞他有班固、扬雄之风。所以“七岁思即壮”的杜甫对于同龄人可谓不屑一顾，他所结交的都是比他大许多的人，正所谓“脱略小时辈，结交皆老苍”。

Ông làm thơ từ năm 7 tuổi, mở miệng là ca vịnh Phượng Hoàng; đến năm 15 tuổi, đã nổi danh văn đàn Hà Nam. Ngay cả các danh sĩ đương thời như Thôi Thượng, Ngụy Khởi Tâm sau khi đọc các bài từ phú của ông cũng phải tấm tắc khen ông có phong thái của Ban Cố, Dương Hùng. Do vậy, Đỗ Phủ tuổi nhỏ chí lớn, khiến ông thờ ơ với bạn bè cùng trang lứa. Ông chỉ kết giao với những người lớn tuổi, đúng như cái gọi là “Thoát lược tiểu thời bối, kết giao giai lão thương.”（Không bận tâm những kẻ tầm thường cùng trang lứa, chỉ kết giao với bậc quân tử cao minh）

其实，年轻时的杜甫生性豪爽，嗜酒如命，喝醉时，“饮酣视八极，俗物都茫茫”，其傲世轻物之雄心丝毫不在李白之下。毕竟，他的爷爷杜审言就侍才放旷，曾认为自己的文章天下第一，杜甫的骨子里也有骄傲、自信的基因。

Thực tế, thuở thiếu niên, Đỗ Phủ đã rất hào sảng, thích uống rượu như Lưu Linh, trong một lần say rượu ông viết: “Ẩm hàm thị bát cực, tục vật đô mang mang”(say đắm uống sảng khoái, vật gì cũng mơ màng), tính tình khoáng đạt không kém gì Lý Bạch. Chung quy, Đỗ Thẩm Ngôn ông nội của Đỗ Phủ cũng là người tài hoa, phóng khoáng, từng cho rằng văn chương của mình là đệ nhất thiên hạ, thế nên dòng máu của Đỗ Phủ sẵn có khí chất kiêu hãnh và tự tin.

有人会问，杜甫不是整天忧国忧民、无奈官吏的横征暴敛，就是同情离散的新婚夫妇，即便是狂风卷走了自家房屋的茅草，也不忘忧心其他寒门子弟吗？不错，这是杜甫，但年少的他也很顽皮，《百忧集行》里写道，“忆年十五心尚孩，健如黄犊走复来。庭前八月梨枣熟，一日上树能千回。”

Có người từng thắc mắc: “Chẳng phải Đỗ Phủ suốt ngày yêu nước thương dân, than thở sưu cao nặng thuế do bọn quan lại gây ra, cảm thương cho cảnh đôi lứa phải chia lìa, ngay cả khi mái tranh nhà mình bị gió cuốn bay, còn không quên lo lắng cho đồng song nghèo khó hay sao? Đúng vậy, đó chính là Đỗ Phủ, nhưng thời niên thiếu ông rất tinh nghịch, trong “Bách ưu tập hành” từng viết:

Ức niên thập ngũ tâm thượng hài,

Kiện như hoàng độc tẩu phục lai.

Đình tiền bát nguyệt lê tảo thục,

Nhất nhật thượng thụ năng thiên hồi.

Dịch nghĩa:

 Nhớ tuổi mười lăm, còn tinh nghịch; 

Khỏe như con bê chạy tung tăng;

 Sân nhà, tháng tám lê táo chín; 

Một ngày trèo cây dễ nghìn lần.

可见年少时的杜甫，无忧无虑、精力充沛，可谓“健如黄犊走复来”。当梨枣成熟时，15岁的他还如孩童一般频频上树摘取，一日至少千回，虽是夸张的写法，但也呈现出杜甫少年自我的一面。

Qua đó có thể thấy thuở thiếu thời Đỗ Phủ vô âu vô lo, trần đầy sức sống, đúng là “khỏe như con bê chạy tung tăng”. Khi lê, táo trên cây chín vàng, cậu thiếu niên 15 tuổi vẫn như trẻ nhỏ, hàng ngày ít nhất ngàn lần leo cây hái quả, mặc dù có phần phóng đại, nhưng cũng khắc họa một phần tính cách sôi động của Đỗ Phủ.

杜甫的一生中有3次大的漫游经历，历时长达10年之久。

Trong đời, Đỗ Phủ có 3 lần du hành lớn, kéo dài suốt 10 năm.

10年，于历史长河不过是短暂的一瞬，但对人而言，却是漫长的。这漫长的10年，他饱览了名山大川，丰富了人生阅历，了解了所到之处的风土人情和地域文化，还结识了一些社会名流，在上层社会的知名度一路攀升。

Mười năm, đối với dòng chảy lịch sử là khoảnh khắc thoáng qua, nhưng với một đời người thì thật dài. Trong 10 năm ấy, ông đi khắp non nước danh tiếng, mở rộng tầm mắt, hiểu biết thêm về phong tục văn hóa nổi bật ở các nơi ông từng đặt chân đến, kết giao với các tầng lớp trí thức trong xã hội, khiến danh vọng của ông ngày một vang xa trong giới thượng lưu. 

731年，杜甫刚满20岁，风华正茂，踌躇满志。可他并不在意功名与仕途，而是漫游各地的名胜古迹。于是，他开始了为期3年的吴越之游。

Năm 731, Đỗ Phủ vừa tròn 20 tuổi, phong nhã hào hoa, tràn đầy hoài bão. Thế nhưng, ông không mấy bận tâm đến công danh và con đường quan lộ, mà chọn một lối sống lãng du khắp vùng, tận hưởng danh lam thắng cảnh. Từ đó, ông bắt đầu hành trình du ngoạn kéo dài 3 năm ở vùng Ngô Việt.

吴越，大致范围是现在的江南一带，涵盖长江中下游流域以南，南岭武夷山脉以北，也就是湘赣浙沪全境与鄂皖苏长江以南地区。春秋战国时期，这些地区是吴国和越国的辖地，故有吴越之称。当时，许多著名的文学家、诗人，都生活在这一带。早年间，杜甫就熟读了陶渊明、谢灵运、鲍照、谢朓、阴铿、何逊、庾信等诗词大家的诗作，对这片诗人荟萃的土地充满无限向往。因此，杜甫人生第一次出游就选择了吴越。同时，选择漫游吴越还因其姑母当年就住在此。

Ngô Việt, đại thể là vùng đất Giang Nam ngày nay, bao gồm phía Nam vùng hạ lưu và trung lưu sông Trường Giang, phía Bắc dãy núi Lĩnh Nam và Vũ Di Sơn, bao gồm toàn bộ các tỉnh thành Hồ Nam, Giang Tây, Chiết Giang, Thượng Hải và khu vực phía Nam sông Trường Giang Hồ Bắc, An Huy, Giang Tô ngày nay. Thời Xuân Thu Chiến quốc, khu vực này là địa phận quản hạt của nước Ngô và nước Việt, nên có tên gọi là Ngô Việt. Nơi đây là quê hương của nhiều nhà văn, nhà thơ nổi tiếng. Ngay từ khi còn nhỏ, Đỗ Phủ đã đọc thuộc lòng các tác phẩm thơ văn của các danh sĩ nổi tiếng như: Đào Uyên Minh, Tạ Linh Vận, Bào Chiếu, Tạ Thiểm, Âm Khanh, Hà Tôn, Dự Tín…nên trong lòng luôn hướng về mảnh đất trù phú thơ ca này. Chính vì vậy, Đỗ Phủ đã chọn Ngô Việt là điểm đến cho chuyến du ngoạn đầu tiên trong đời. Ngoài ra, lựa chọn Ngô Việt làm điểm đến vẫn còn một lý do nữa đó là người cô ruột của ông lúc bấy giờ đang sinh sống tại đây.

无论古今，旅游需有充足的资金做保障。因家道中落，此次漫游，叔叔杜登、姑父贺撝出钱大力支持，还给他提供了所需的物资。此时，正是唐朝发展最富庶的时期，也是杜甫浪漫不羁、裘马清狂的时期。事实上，远游就是走出家乡，到人文荟萃的都市，用诗文进行自我宣传、举荐，以此结交上层人士，得到社会认可，然后参加进士考试，可能一举成名。那时，能否考中进士，与考生在社会上的声望与知名度不无关系。

Bất luận cổ kim, du ngoạn đòi hỏi đảm bảo nguồn tài chính dồi dào. Vì gia cảnh sa sút, nên kinh phí cho chuyến đi du ngoạn lần này của ông được chú ruột Đỗ Đăng và chú dì Hạ Huy chu cấp, ngoài tiền bạc còn cung cấp các nhu yếu phẩm cần thiết. Đó là thời kỳ phát triển phồn vinh nhất của nhà Đường, cũng là quãng đời Đỗ Phủ sống tự do phóng khoáng. Thực ra, viễn du là rời xa quê hương, đến các đô thị có nhân tài hội tụ, dùng tài năng văn chương tự tiến cử cho mình, để kết giao với những sĩ phu thượng lưu, được chấp thuận bởi cộng đồng xã hội, từ đó tạo cơ hội tham gia thi cử, có thể một bước thành danh. Bấy giờ, việc thi đỗ tiến sĩ không tách khỏi danh tiếng và sức ảnh hưởng của thí sinh trong xã hội. 

此次漫游，杜甫写了不少诗，可惜多数都未流传下来，现在能够读到的只有两三首。这两三首诗，比起他后来忧国忧民的诗篇，显得稚嫩，只能算是一棵萌芽。但同时，也预示着小小的萌芽，将来会长成一棵参天大树。

Trong chuyến du ngoạn lần này, Đỗ Phủ đã sáng tác không ít bài thơ, tiếc rằng phần lớn đều thất truyền, hiện nay được biết đến chỉ con hai, ba bài. Hai, ba bài thơ này, so với những tác phẩm yêu nước thương dân sau này của ông còn nhiều non nớt, chỉ có thể xem như một mầm chồi non. Thế nhưng, chính những mầm chồi non ấy, sau này đã vươn thành một cây đại thụ.

3年后，因参加进士考试，杜甫回到故乡巩县，此后，他一生再未去江南重游。

Ba năm sau, vì tham gia thi cử, Đỗ Phủ trở về quê hương Huyện Củng, từ đó về sau trong suốt quãng đời còn lại, ông không trở lại Giang Nam.

735年，进士考试设在洛阳。当时，因天降大雨，长安城洪水泛滥，淹没了道路和田地，无奈之下，玄宗迁往洛阳暂住，当年的进士考试便在洛阳举行。

Năm 735, kỳ thi tiến sĩ được tổ chức ở Lạc Dương. Do trời mưa to, nên kinh thành Trường An bị ngập lụt, đường sá ruộng vườn bị nhấn chìm, bất đắc dĩ, Huyền Tông đành phải dời đến Lạc Dương trú ngụ, như vậy kỳ thi tiến sĩ năm đó được tổ chức ở Lạc Dương. 

在唐朝，进士地位相当高，许多人穷极一生为的就是进士中第，如孟郊、李贺、王维、杜牧、白居易、韩愈、柳宗元等，杜甫也不例外。五代王定保在《唐摭言》中感叹道，“缙绅虽位极人臣，不由进士者，终不为美。”即使是权势阶层，如果不是进士出身，终是美中不足。当时，考取进士如同鱼跃龙门，不论权贵、平民，都将进士及第视为人生奋斗目标，杜甫也并不例外，他一生考了3次，但3次均落第了。

Dưới thời nhà Đường, tiến sĩ có địa vị xã hội khá cao. Nhiều người suốt đời phấn đấu chỉ để được xướng danh bảng vàng, như Mạnh Giao, Lý Hạ, Vương Duy, Đỗ Mục, Bạch Cư Dị, Hàn Dũ, Liễu Tông Nguyên..., Đỗ Phủ cũng không ngoại lệ. Vương Định Bảo thời Ngũ Đại trong Đường Chích Ngôn từng cảm thán: “Tấn thân tuy vị cực nhân thần, bất do tiến sĩ giả, chung bất vi mỹ.”（Cho dù quyền quý thuộc hạng cao nhất trong triều đình, nhưng nếu không đỗ tiến sĩ, thì vẫn chưa hoàn hảo.）Trong xã hội bấy giờ, đỗ tiến sĩ chẳng khác gì cá chép hóa rồng, tiến sĩ khoa đệ là mục tiêu phấn đấu suốt đời của mọi người không phân biệt giàu nghèo sang hèn. Đỗ Phủ cũng không ngoại lệ, ông 3 lần tham gia thi tiến sĩ, nhưng đáng tiếc là cả ba lần đều thi trượt.

736年，24岁的杜甫第一次科考落第，他虽有些失望，但并不沮丧，之后便开始了人生的第二次漫游，他把这次漫游称作“放荡齐赵间，裘马颇清狂”。就是在这次的漫游中，杜甫写下《望岳》​。

Năm 736, ở tuổi 24, Đỗ Phủ lần đầu thi trượt khoa đệ. Dù có chút thất vọng, nhưng ông không nản chí. Sau đó, ông bắt đầu chuyến viễn du thứ hai trong đời, mà ông gọi là: “Phóng đãng Tề Triệu gian, cầu ngựa khá thanh cuồng.”(Lãng du cố quốc Tề Triệu, cưỡi ngựa quý giá phóng khoáng chừng nào) Cũng trong chuyến đi này, Đỗ Phủ sáng tác bài thơ nổi tiếng “Vọng Nhạc” .

《望岳》

岱宗夫如何？齐鲁青未了。

造化钟神秀，阴阳割昏晓。

荡胸生曾云，决眦入归鸟。

会当凌绝顶，一览众山小。

Vọng nhạc

Đại Tông phù như hà?

Tề Lỗ thanh vị liễu.

Tạo hoá chung thần tú,

Âm dương cát hôn hiểu.

Đãng hung sinh tằng vân,

Quyết tý nhập quy điểu.

Hội đương lăng tuyệt đỉnh,

Nhất lãm chúng sơn tiểu.

Dịch nghĩa: 

Đại Tông núi ấy ra sao ? 

Một vùng Tề, Lỗ dạt dào màu xanh.

Đẹp thiêng tạo hóa sinh thành,

Âm dương sáng tối, phân ranh đôi bờ.

Lòng buông lớp lớp mây mờ,

Chim về mắt dõi đắm chìm con ngươi.

Giá gì lên mút đỉnh chơi,

Núi non bốn cõi trông còn bé con.

泰山，位于山东省中部，海拔1545米。因其高，被古人视为“直通帝座”的天堂，成为百姓崇拜、帝王告祭的神山。历代有识之士及文人墨客视泰山为“国家柱石”​。

Núi Thái Sơn, cao 1.545 mét, nằm ở miền Trung tỉnh Sơn Đông. Vì có độ cao nổi bật, nên từ xưa đã được cổ nhân xem như là coi tiên lên thẳng thiên đường, trở thành núi thiêng dân chúng tôn kính thờ phụng, vua chúa tế lễ trời đất. Trải qua các triều đại, Thái Sơn luôn được các bậc quân tử và văn sĩ xem là trụ cột quốc gia.

此时杜甫登上泰山，心旷神怡，欣喜若狂。望岳，全诗没有一个“望”字，却紧紧围绕“望”字着笔，由远望到近望、凝望，再到俯望，展现出泰山雄伟磅礴的气象。

“会当凌绝顶，一览众山小”我一定要登上那高峰，俯瞰泰山前那些渺小的群山。虽然科考落弟，但他依旧不怕困难、勇攀顶峰，蓬勃之气尽显。

Chính lúc ấy, Đỗ Phủ leo lên núi Thái Sơn, trong lòng tràn ngập cảm xúc, phấn khích tột độ. Toàn bài Vọng Nhạc không có chữ “vọng” nào, nhưng từng dòng thơ đều xoay quanh chữ “vọng”, từ nhìn xa đến ngắm gần, nhìn chăm chú đến cúi nhìn, thể hiện khí thế hùng vĩ bao la của Thái Sơn. 

Câu thơ nổi tiếng “Hội đương lăng tuyệt đỉnh, nhất lãm chúng sơn tiểu.” Tôi nhất định phải đứng trên tột đỉnh Thái Sơn chót vót, ngắm vọng những ngọn núi nhỏ bé chung quanh. Mặc dù thi trượt, nhưng ông không sợ thất bại, dũng cảm chinh phục đỉnh cao, tràn đầy khí thế.

从此之后，健壮的诗句不断从杜甫笔下涌出。

Từ đó trở đi, những câu thơ khí phách hào hùng không ngừng tuôn chảy dưới ngòi bút của ông.

741年，30岁的杜甫从山东回到洛阳，结束了他长达10年之久的壮游。

10年间，杜甫结识了很多游猎宴饮之友，但并未直接给他的仕途带来改变。此时，杜甫尚未娶妻生子。据说，杜家有个祖训，男子未考取功名不得结婚！杜甫进士不第，钟情诗词歌赋又喜漫游，结婚生子之事自然就搁置了。

Năm 741, khi 30 tuổi, Đỗ Phủ từ Sơn Đông quay về Lạc Dương, kết thúc cuộc du hành kéo dài mười năm. 

Trong10 năm ấy, ông đã kết giao với nhiều bạn bè nơi yến tiệc, săn bắn, nhưng những mối quan hệ ấy không trực tiếp đem lại chuyển biến cho con đường quan lộ của ông. Lúc này, Đỗ Phủ vẫn chưa lập gia đình. Tương truyền, họ Đỗ có gia huấn, nam giới nếu chưa đỗ đạt công danh thì chưa được lập gia đình. Đỗ Phủ ba lần thi trượt, lại say mê thi phú, chuộng du ngoạn, chuyện hôn nhân con cái đành phải gác lại.

741年，杜甫迎娶了从四品官员司农少卿杨怡的女儿杨婉。司农少卿是负责地方财政经济工作的官员，如此一来，两家也算是门当户对。杨婉出身书香门第、善良贤淑、知书达理、容颜娇美，杜甫说她的姿容如同花蕊，一颦一笑都像嫦娥般令他心动。婚后，两人感情深厚，相濡以沫，常坐庭院，谈诗论画，好不惬意。

Năm 741, Đỗ Phủ kết hôn với Dương Uyển, con gái một vị quan tứ phẩm Ty nông thiếu khanh, Dương Di. Ty nông thiếu khanh là chức quan phụ trách công việc tài chính quản lý kinh tế địa phương. Hai nhà môn đăng hộ đối. Dương Uyển xuất thân gia đình nho học chú trọng gia giáo, nết na dịu dàng, thấu tình đạt lý, nhan sắc mặn mà. Đỗ Phủ từng ca ngợi nàng có sắc đẹp như nụ hoa, cử chỉ nụ cười đều giống như Hằng Nga khiến ông xao xuyến. Sau khi kết hôn, hai người tình cảm sâu thắm, đồng cam cộng khổ, cùng nhau luận bàn thơ họa, cuộc sống êm đềm hạnh phúc.

但杜甫收入微薄，家底也不丰厚，随着孩子出生，日子越过越困难。妻子杨氏早年在娘家生活优渥，嫁到杜家后，节衣缩食，含辛茹苦，默默操持家务，还处处为丈夫着想，她的贤良淑德给杜甫带来了莫大的慰藉与满足。

Tuy nhiên, thu nhập của Đỗ Phủ lại ít ỏi, gia cảnh không khá giả. Khi các con lần lượt chào đời, gánh nặng cơm áo ngày một đè nặng lên đôi vai ông. Vợ ông Dương thị vốn sống sung túc từ nhỏ, khi về làm dâu nhà họ Đỗ, đã không ngại tằn tiện, chịu thương chịu khó, âm thầm quán xuyến mọi việc trong ngoài. Nàng luôn lo nghĩ cho chồng con, là điểm tựa tinh thần vững chắc cho Đỗ Phủ trong những năm tháng cơ cực. Sự hiền thục, đức độ của Dương thị chính là nguồn an ủi lớn nhất trong đời ông.

杜甫一生穷困潦倒，安史之乱全家流离失所，但他们夫妻二人恩爱如常。人们常说：一个成功男人的背后必有一个优秀的女人，杜甫之所以能够成为众人景仰的“诗圣”，与杨氏的默默奉献是分不开的。而杜甫无论居庙堂之高，还是处江湖之远，对待杨氏，感情始终如一，一往情深。

Đỗ Phủ một đời nghèo khó, loạn An Sử khiến vợ chồng ly tán loạn lạc, nhưng tình cảm giữa hai người vẫn thủy chung son sắt. Người đời có câu: “Đằng sau thành công của một người đàn ông luôn có bóng dáng của người phụ nữ tuyệt vời”, Đỗ Phủ sở dĩ trở thành “Thi thánh” được người đời kính trọng, không thể tách khỏi công lao âm thầm của Dương thị. Cho dù Đỗ Phủ ở nơi quyền quý hay chốn dân dã, đối với Dương thị, vẫn trước sau như một, nghĩa nặng tình sâu gắn bó với nhau.

744年，杜甫在洛阳结识了被赐金放还的李白。对于这次相会，闻一多说，“他们的相遇，是中国文学史上最激动人心的时刻，也许只有老子和孔子的相遇能与之媲美，仿佛太阳与月亮的相碰。”

Năm 744, tại Lạc Dương Đỗ Phủ kết thân với Lý Bạch, lúc này Lý Bạch vừa bị triều đình ban vàng cho về quê. Đối với cuộc hội ngộ này, nhà thơ hiện đại Văn Nhất Đa từng nói: “Cuộc gặp gỡ của hai Ông, là thời khắc rung động lòng người nhất trong lịch sử văn học Trung Hoa, có lẽ chỉ có cuộc gặp giữa Lão Tử và Khổng Tử mới có thể sánh được, giống như mặt trời tương ngộ với mặt trăng.” 

……

Còn tiếp phần sau.

编译Biên dịch：Bích Tiệp（碧捷）

校对Hiệu đính：冯超

排版Sắp chữ：宁笑葳

来自：唐诗里那些没讲完的故事 - 杜甫（一）：少年杜甫，浪漫不羁 - 张梦焕