杜甫：少年杜甫（二）

Đỗ Phủ thời niên thiếu (2)

……

此时，杜甫33岁，李白44岁。两人一见如故，谈诗论画，把酒临风，并相约同游梁宋之地。于是梁宋之游，成为杜甫人生的第三次漫游。

Khi ấy, Đỗ Phủ 33 tuổi, còn Lý Bạch đã 44 tuổi. Hai người vừa gặp đã như tri kỷ, cùng nhau luận đàm về thi họa, đón gió đối ẩm, quyết định cùng nhau du ngoạn vùng Lương Tống. Vậy là, hành trình Lương Tống là chuyến du ngoạn thứ ba trong đời Đỗ Phủ.

开元盛世后，大唐盛行游侠之风。长安、洛阳等地，都是八方侠客洒脱逍遥的地方，游侠生活成了大唐诗歌的一个新主题。

Sau thời Khai Nguyên thịnh thế, Đại Đường thịnh hành phong trào du hiệp. Trường An, Lạc Dương… đều là những vùng đất được sống thảnh thơi khoáng đạt của hào kiệt bốn phương, đời sống du hiệp cũng trở thành một đề tài mới trong thi ca thời bấy giờ.

744年秋，杜甫与李白约定到梁州、宋州一带寻仙人、采仙草、炼仙丹。据说仙草就是瑶草，瑶草是汉族神话传说中的仙草，如灵芝等，能医治百病，药效神奇，是植物中的珍品。结果，两人历时3个月，什么都没找到。就在他们漫游梁宋时，又遇到了高适，于是，他们三人同游梁宋。三人中，杜甫最小，名气也没有李白、高适大，高适因早些年创作的边塞诗《燕歌行》，在诗坛上早已名声大振，李白更是佳作无数，名扬天下。这三人满腹经纶，才华横溢，又都怀才不遇、功名不显。所以，一路上总有说不尽的话。 

Mùa thu năm 744, Đỗ Phủ và Lý Bạch hẹn nhau đến vùng Lương Châu, Tống Châu tìm thần tiên, hái tiên thảo, luyện tiên đan. Tương truyền, tiên thảo chính là Diêu thảo, một loại linh thảo trong truyền thuyết thần thoại của dân tộc Hán, như linh chi, có thể chữa bách bệnh, công hiệu thần kỳ. Kết quả, sau ba tháng rong ruổi, hai Ông không tìm được gì. Trong chuyến du hành này, họ gặp Cao Thích, vậy là ba người đồng hành du ngoạn Lương Tống. Trong ba người, Đỗ Phủ nhỏ tuổi nhất, danh tiếng cũng chưa bằng Lý Bạch, Cao Thích. Cao Thích đã sớm nổi danh với thể loại thơ biên thùy qua tác phẩm Yên Ca Hành, còn Lý Bạch thì nổi danh khắp thiên hạ với nhiều tác phẩm xuất sắc. Ba người đều có học vấn uyên thâm, tài năng xuất chúng, nhưng chưa gặp thời, công danh chưa thành. Cũng vì lẽ đó, trong suốt hành trình những câu chuyện đàm thoại họ chẳng bao giờ dứt.

745年，杜甫与李白、高适结束了梁宋漫游后，三人在洛阳作别。分别不久后，杜甫给李白写了一首诗——《赠李白》​。

秋来相顾尚飘蓬，未就丹砂愧葛洪。

痛饮狂歌空度日，飞扬跋扈为谁雄？

Năm 745, sau khi kết thúc chuyến du ngoạn Lương Tống, ba người chia tay nhau tại Lạc Dương. Không lâu sau, Đỗ Phủ gửi tặng Lý Bạch một bài thơ – Tặng Lý Bạch

Thu lai tương cố thượng phiêu bồng,

Vị tựu đan sa quý Cát Hồng.

Thống ẩm cuồng ca không độ nhật,

Phi dương bạt hỗ vị thuỳ hùng?

Dịch thơ:

Thu sang phiêu bạt cỏ bồng

Luyện đan thẹn với Cát Hồng chửa xong.

Qua ngày uống rượu hát rông, 

Đã ngông lại bướng tranh hùng vì ai ?

 蓬，草本植物，叶如柳叶，开白色小花，秋枯根拔，随风飘荡。当时李白、杜甫在仕途上都很失意，相偕漫游，无所归宿，故以飘蓬为喻。秋天离别时两相顾盼，像飞蓬一样到处飘荡。道教认为炼砂成药，服之可以延年益寿。葛洪，东晋道士，自号抱朴子，入罗浮山炼丹。李白曾自炼丹药，并在齐州从道士高如贵受“道箓”（一种入教仪式）；杜甫也曾渡黄河登王屋山访道士华盖君，因华盖君已死，惆怅而归。

Cỏ bồng, thực vật thân thảo, lá giống lá liễu, hoa nhỏ màu trắng. Thu sang cây khô héo, gió cuốn bay lả tả khắp nơi. Vào thời điểm ấy, Lý Bạch và Đỗ Phủ đều đang thất ý trên con đường công danh, cùng nhau viễn du, không nơi nương tựa, nên lấy hình ảnh cây bồng để ví von. Lúc chia tay vào mùa thu, hai người đưa mắt nhìn nhau, giống như phi bồng phiêu bạt trong gió. Đạo giáo cho rằng, luyện cát thành thuốc, uống vào sẽ giúp tăng tuổi thọ. Đạo sĩ Cát Hồng nhà Đông Tấn, tự hiệu là Bão Phác Tử, từng ẩn cư tại núi La Phù để luyện đan. Lý Bạch cũng từng tự luyện đan, lại theo đạo sĩ Cao Như Quý tại Ký Châu thụ “Đạo lục” (một nghi thức nhập đạo). Đỗ Phủ cũng từng vượt sông Hoàng Hà, lên núi Vương Ốc tìm đạo sĩ Hoa Cái Quân, nhưng khi đến nơi thì Hoa Cái Quân đã qua đời, ông đành ngậm ngùi quay về. 

两人在学道方面都无所成就，所以说“愧葛洪”。杜甫说，每天痛快地饮酒狂歌，白白地消磨日子；像您这样意气豪迈的人，如此逞强究竟是为了谁？

Về phương diện học đạo, cả hai ông đều không có thành tựu gì, cho nên mới có câu “hổ thẹn với Cát Hồng”. Đỗ Phủ nói: Rượu say hát rống quên ngày tháng; Một người đã ngông lại bướng như huynh, rốt cuộc muốn tranh hùng vì ai ?

诗中仅用28字，就把李白的风采、气度、品格，刻画得淋漓尽致。表面看，似乎杜甫在规劝李白，实际上他的牢骚既是为李白而发，也是为自己而发的。

Chỉ với 28 chữ trong bài thơ, Đỗ Phủ đã khắc họa sống động khí phách, phong thái và nhân cách của Lý Bạch. Bề ngoài có vẻ như ông đang khuyên răn người bạn thân, nhưng thực chất là một sự đồng cảm với Lý Bạch, cũng là sự giãi bày nỗi lòng của chính mình.

李白是一个口出狂言、性格狂傲之人，杜甫深知李白之狂，所以此诗也尽显李白“安能摧眉折腰事权贵”的精神，它不仅同杜甫歌咏李白的其他诗篇一脉相承，而且形象地揭示了李白的性格和气质特征。

Lý Bạch là người ăn nói ngông cuồng, tính cách kiêu hãnh, Đỗ Phủ lại hiểu rất rõ cái ngông của Lý Bạch. Vì vậy, bài thơ không chỉ thể hiện tinh thần “An năng tồi mi chiết yêu sự quyền quý”（Chứ sao lại cúi mày khom lưng thờ phụng bọn quyền quý）của Lý Bạch, mà còn hòa nhịp cùng các thi phẩm khác của ông viết về Lý Bạch, qua đó, khắc họa đậm nét đặc điểm tính cách và khí chất của Lý Bạch.

747年深秋，杜甫从洛阳来到长安，准备参加科考，谋取官职，从而出人头地，光宗耀祖。10年的沉淀锤炼了杜甫的学识和社会阅历，所以，此次科考他认为如探囊取物一般简单。

Cuối mùa thu năm 747, Đỗ Phủ rời Lạc Dương đến Trường An, chuẩn bị tham gia khoa cử, mưu cầu một chức quan để công thành danh toại, rạng danh tổ tiên. Mười năm rèn giũa giúp ông có được học vấn uyên thâm và vốn sống phong phú, vì thế, ông tin rằng kỳ thi này dễ như trở bàn tay.

当时，唐玄宗颁发诏书，宣告天下：凡是在文学艺术方面有特长的学子，皆可到京师长安参加应试，不限制考生年龄与来源。以往，参加进士考试的考生年龄，要在18周岁以上，考生来源大概四个方面：一为“生徒”，二为“乡贡”，三为自学成才的考生，四为名士推荐的“非常之才”。没了这些规定，那些饱读诗书、满腹经纶的才子，无不深感皇帝的皇恩浩荡及任人唯贤，都满怀信心，跃跃欲试。

Khi ấy, Đường Huyền Tông ban chiếu dụ khắp thiên hạ: những ai có sở trường về văn học nghệ thuật đều có thể đến kinh đô Trường An dự thi, không giới hạn độ tuổi hay xuất thân. Trước kia, thí sinh dự thi tiến sĩ phải từ 18 tuổi trở lên, xuất thân chủ yếu bao gồm bốn loại: một là sinh đồ (thí sinh đã đậu khoa bảng từ tú tài trở lên), hai là hương cống (thí sinh do địa phương tiến cử mà không tham gia thi cử), ba là học sinh tự học thành tài, bốn là nhân tài đặc biệt do danh sĩ giới thiệu. Nay những hạn chế ấy được bãi bỏ, những người học rộng tài cao đều cảm kích thánh ân, cho rằng hoàng đế biết trọng dụng hiền tài, nên hăng hái ghi danh ứng thí.

结果，杜甫又落榜了，若说上次落榜是杜甫轻敌了，此次落榜其实更加诡异，因为所有人都落榜了。

Kết quả, Đỗ Phủ lại thi trượt khoa cử một lần nữa, nếu lần đầu thi trượt còn có thể nói là do chủ quan, lần này thi trượt quả thực rất khó hiểu, vì toàn bộ thí sinh không ai trúng tuyển.

辛辛苦苦备考，结果再次落地，杜甫只能周旋在长安达官显贵间，继续寻求入仕的机会。但多次投简历，总是遭人冷落，他郁郁不得志。

Khổ công dùi mài kinh sử, kết quả lại thất bại, Đỗ Phủ đành phải giao thiệp với tầng lớp quyền quý ở Trường An, tìm kiếm cơ hội để ra làm quan. Thế nhưng, dù nhiều lần dâng thư tiến cử, đều bị thờ ơ lạnh nhạt. Ông cảm thấy sầu não và bất lực trong lòng.

屋漏偏逢连夜雨，期间，父亲去世，他的经济来源也断绝了，然而求职无门，他的日子每况愈下，更是感受到世态炎凉、人情淡薄。他曾在《奉赠韦左丞丈二十二韵》一诗中说，“朝扣富儿门，暮随肥马尘。残杯与冷炙，到处潜悲辛。”

Đã vậy, “họa vô đơn chí”, ngay trong lúc này, thân phụ ông qua đời, nguồn chu cấp kinh tế duy nhất của ông cũng bị cắt đứt, không tìm được chỗ nương thân để xin việc, cuộc sống của ông mỗi lúc một khó khăn, càng khiến ông thấm thía cái lạnh nhạt của nhân tình thế thái. Trong bài thơ “Phụng tặng Vi Tả thừa trượng nhị thập nhị vận”, ông viết: 

“Triêu khấu phú nhi môn,

Mộ tuỳ phì mã trần.

Tàn bôi dữ lãnh chá,

Đáo xứ tiềm bi tân.” 

Dịch nghĩa:

Sớm gõ cửa nhà giàu,

Chiều theo bụi ngựa béo.

Cơm thừa, rượu cặn,

Nuốt tủi đã bao lần.

但即便如此，杜甫还是坚持着“致君尧舜上，再使风俗淳。”的理想，他渴望走上仕途，立志辅助天子使天下太平，民风淳朴，打造一个清明澄净的世界。

Dù rơi vào cảnh ngộ như thế, Đỗ Phủ vẫn kiên trì lý tưởng: “Trí quân Nghiêu, Thuấn thượng, Tái sử phong tục thuần.”（Giúp vua vượt qua công danh Nghiêu Thuấn, Làm trở lại phong tục thuần hậu). Ông khát khao được bước lên con đường quan lộ, phụng sự minh quân, làm cho thiên hạ thái bình, xã hội lành mạnh, phong tục thuần hậu, kiến tạo một thế giới liêm chính và công bằng.

…..

编译Biên dịch：Bích Tiệp（碧捷）

校对Hiệu đính：冯超

排版Sắp chữ：宁笑葳

来自：唐诗里那些没讲完的故事 - 杜甫（一）：少年杜甫，浪漫不羁 - 张梦焕