桥梁：进击的中国跨度

CẦU: HÀNH TRÌNH CHINH PHỤC KHẨU ĐỘ CỦA TRUNG QUỐC

从西部高耸的高原山地

到东部广袤的丘陵平原

中国的地势呈现明显的三级阶梯

Từ cao nguyên và núi cao đồ sộ ở miền Tây,

Đến đồi núi và đồng bằng rộng lớn ở miền Đông,

Địa hình Trung Quốc thể hiện rõ cấu trúc ba bậc

发源自高原的河流顺势逐级而下

在上游劈开山体，形成崖壁陡峭的嶂谷

Những dòng sông khởi nguồn từ cao nguyên thuận theo địa hình chảy xuống từng bậc. 

Ở thượng nguồn, nước sông xẻ núi, tạo nên những thung lũng vách núi dựng đứng. 

嶂谷拓宽、加深，便形成典型的峡谷

到了下游，河流在平原上肆意冲刷

宽广的河道再次将大地遥遥分隔

而在海岸线一带，群岛破碎，海湾广阔

Khi các thung lũng vách đá ấy mở rộng và khoét sâu hơn, bèn hình thành khe núi điển hình.

Về đến hạ lưu, dòng sông tung hoành trên đồng bằng, dòng sông rộng lớn lại một lần nữa chia cắt mặt đất mênh mông.

Còn tại khu vực ven biển, quần đảo rời rạc, vịnh biển rộng lớn,

太多的天堑阻碍着人们的交通和交流

人们究竟该如何跨越这一切？

Vô số lạch trời tự nhiên cản trở giao thông và sự giao lưu giữa con người.

Vậy con người sẽ làm thế nào để vượt qua tất cả những chướng ngại ấy?

陕西延川县和山西永和县交界处的黄河蛇曲 / 摄影 许兆超

Khúc uốn của sông Hoàng Hà tại khu vực giáp ranh giữa huyện Diên Xuyên (Thiểm Tây) và huyện Vĩnh Hòa (Sơn Tây) / Ảnh: Xu Zhaochao

黄河蛇曲是发育在秦晋大峡谷中的大型深切嵌入式蛇曲群体，规模宏大，摆荡出了几个S形大湾，其中有“天下黄河第一湾”——乾坤湾。河湾蛇曲塑造出壮美景观，也分隔了陕西和山西两省。

Khúc uốn hình rắn của sông Hoàng Hà là quần thể uốn khúc dạng rắn ăn sâu quy mô lớn, được hình thành trong đại hẻm núi Tần Tấn. Với quy mô đồ sộ, uốn lượn tạo nên nhiều đoạn cong chữ S khổng lồ, trong đó nổi tiếng nhất là Ngoặt Càn Khôn, được mệnh danh là “khúc ngoặt thứ nhất của Hoàng Hà”. Những khúc uốn ngoằn ngoèo như rắn ấy không chỉ kiến tạo nên cảnh quan hùng vĩ, mà còn trở thành ranh giới tự nhiên chia tách hai tỉnh Thiểm Tây và Sơn Tây.

壹 架梁为桥

I. DỰNG DẦM XÂY CẦU

先民创造独木桥时，桥梁的历史便开始了。两墩架一梁，成了人类桥梁史上最简洁、最经典的造型，这便是“梁桥”。在木石架桥的时代，梁桥在我国的福建和广东地区十分流行，这里盛产的花岗岩，是建造石梁桥的绝佳材料。

Từ khi tổ tiên của chúng ta sáng tạo ra cầu độc mộc, lịch sử cầu đường của loài người đã bắt đầu. Hai trụ đỡ một dầm, trở thành kiểu dáng đơn giản và kinh điển nhất trong lịch sử cầu cống nhân loại, đó chính là cầu dầm. Trong thời kỳ xây cầu bằng gỗ và đá, cầu dầm đặc biệt phổ biến tại các vùng Phúc Kiến và Quảng Đông của Trung Quốc, khu vực này có sản lượng đá hoa cương lớn, loại vật liệu lý tưởng  để xây dựng cầu dầm bằng đá.

随着炼钢法的成熟，崭新的桥梁时代来临。1874年，世界第一座以钢材为主体的桥梁在美国建成。但对当时的中国而言，钢桥是如此先进、如此昂贵，设计、建造、资金都只能依赖西方国家，基本上也只能用于铁路桥梁的建设。例如中国首座具有近代水平的钢桥——天津蓟运河桥（也有称“蓟运河铁路桥”），便是在十多年后的1888年，由英国人设计、比利时公司施工建成的。

Cùng với sự chín muồi của kỹ thuật luyện thép, một kỷ nguyên cầu đường hoàn toàn mới đã mở ra. Năm 1874, cây cầu đầu tiên trên thế giới lấy thép làm vật liệu chủ đạo được xây dựng tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên vào thời điểm đấy đối với Trung Quốc, cầu thép vẫn là một công trình vô cùng tiên tiến và đắt đỏ: từ thiết kế, thi công cho đến nguồn vốn đều phải phụ thuộc vào các nước phương Tây, về cơ bản chỉ được sử dụng cho cầu đường sắt. Chẳng hạn, cây cầu thép đầu tiên đạt trình độ kỹ thuật cận đại của Trung Quốc — cầu Kế Vận Hà ở Thiên Tân (còn gọi là cầu đường sắt Kế Vận Hà), được xây dựng thành công vào năm 1888, do người Anh thiết kế và công ty Bỉ thi công.

直到1937年，杭州钱塘江大桥建成，我国才有了自行设计和建造的第一座公路铁路两用桥。然而，大桥通车后不到3个月，日本侵略者就攻陷了上海。为阻止日军经此快速运兵南下，设计大桥的茅以升先生不得不亲手将其炸毁，大桥沉入江中，直到16年后才完全修复，重新与世人见面。这座大桥的最大跨度约为66米，相邻两墩上各架一梁，称为简支梁桥。

Mãi đến năm 1937, khi cầu Tiền Đường (Qiantang) ở Hàng Châu được xây dựng thành công, Trung Quốc mới có cây cầu đường bộ và đường sắt đầu tiên do Trung Quốc thiết kế và thi công. Tuy nhiên, chưa đầy ba tháng sau khi thông xe, Nhật Bản đã chiếm được Thượng Hải. Để ngăn chặn quân Nhật lợi dụng cây cầu này làm tuyến vận chuyển binh lực nhanh chóng tiến xuống phía nam, kỹ sư Mao Dĩ Thăng (Mao Yisheng) , người trực tiếp thiết kế cây cầu đã buộc phải tự tay cho phá hủy công trình, khiến cây cầu chìm xuống lòng sông. Phải đến 16 năm sau, cầu Tiền Đường mới được khôi phục hoàn toàn, tái xuất trước công chúng. Khẩu độ lớn nhất của cây cầu này khoảng 66 mét, mỗi nhịp gồm một dầm đặt trên hai trụ kề nhau, thuộc loại cầu dầm giản đơn.

泉州洛阳桥 / 摄影 李文博

Cầu Lạc Dương, Tuyền Châu / Ảnh: Li Wenbo
洛阳桥又名万安桥，位于福建泉州洛阳江入海口处。始建于宋代，是一座著名的跨海梁式石桥，有“中国古代四大名桥”之誉。

Cầu Lạc Dương, còn gọi là cầu Vạn An, nằm ở cửa sông Lạc Dương đổ ra biển ở thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến. Cây cầu được xây dựng từ thời nhà Tống, nổi tiếng là một cầu đá dạng dầm vượt biển, được vinh danh là “Tứ đại danh kiều của Trung Quốc cổ đại”.

杭州钱塘江大桥 / 摄影 吕海彬

Cầu Tiền Đường, Hàng Châu / Ảnh: Lv Haibin
钱塘江大桥建成于抗日烽火之中，它不仅在中华民族抗击外来侵略者的斗争中书写了可歌可泣的一页，也是我国桥梁建筑史上的一座里程碑，同时它也是我国桥梁工程师的摇篮。

Cầu Tiền Đường được xây dựng trong những năm tháng kháng chiến chống Nhật ác liệt. Công trình này không chỉ ghi dấu một trang sử bi tráng trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Trung Hoa, mà còn là một cột mốc quan trọng trong lịch sử xây dựng cầu đường của Trung Quốc, đồng thời, nó cũng được xem là cái nôi đào tạo các kỹ sư cầu đường của Trung Quốc.

跨越阳澄湖的京沪高铁丹昆特大桥 / 摄影 章力凡

Cầu Đan Côn (Danyang–Kunshan) của tuyến cao tốc Bắc Kinh – Thượng Hải, bắc qua hồ Dương Trừng / Ảnh: Zhang Lifan
京沪高铁丹昆特大桥全长约165千米，东起苏州昆山市，西到镇江丹阳市，高铁通过也需要开行40分钟，是世界上最长的桥梁。

Cầu Đan Côn trên tuyến đường sắt cao tốc Kinh Hộ có chiều dài khoảng 165 km, phía đông bắt đầu từ thành phố Côn Sơn (Tô Châu), phía tây đến Đan Dương (Trấn Giang). Ngay cả khi đi bằng tàu cao tốc, cũng cần khoảng 40 phút để vượt qua cây cầu này. Đây hiện là cây cầu dài nhất thế giới.

若要进一步提高跨度，这种桥梁就必须进化，连续梁桥由此诞生。这是一种“多墩架一梁”的桥，其梁体连续不间断，前后的弯曲互相约束，因此桥身难以被“折断”。我国最早跨越长江的桥梁——武汉长江大桥、重庆白沙沱长江大桥、南京长江大桥等，均采用连续梁结构。其中，武汉长江大桥是中国第一座跨越长江的现代化桥梁，人称“万里长江第一桥”。它的最大跨度达128米，正所谓“一桥飞架南北，天堑变通途”。而建成于11年后的南京长江大桥，则是长江上第一座完全由中国人自行设计、建造的大桥，最大跨度为160米。

Nếu muốn tiếp tục tăng khẩu độ (tăng nhịp), loại cầu này buộc phải cải tiến, và từ đó cầu dầm liên tục ra đời. Đây là dạng cầu “một dầm gối lên nhiều trụ”, trong đó thân dầm liền mạch, không bị ngắt đoạn, khiến sự uốn cong giữa các nhịp trước sau tự ràng buộc lẫn nhau, nhờ vậy thân cầu khó bị “bẻ gãy”. Những cây cầu đầu tiên vượt sông Trường Giang của Trung Quốc: cầu Trường Giang Vũ Hán, cầu Trường Giang Bạch Sa Đà (Trùng Khánh), cầu Trường Giang Nam Kinh… đều áp dụng kết cấu dầm liên tục. Trong đó, cầu Trường Giang Vũ Hán là cây cầu hiện đại đầu tiên bắc qua sông Trường Giang, được mệnh danh là “cây cầu đầu tiên trên vạn dặm Trường Giang”. Khẩu độ lớn nhất của cầu đạt 128 mét, đúng như câu nói nổi tiếng: “Một cây cầu bắc ngang Nam Bắc, lạch trời biến thành đường cái”. Được xây dựng sau 11 năm, cầu Trường Giang Nam Kinh là cây cầu đầu tiên trên sông Trường Giang do người Trung Quốc hoàn toàn tự thiết kế và thi công, với khẩu độ lớn nhất đạt 160 mét.

除了钢桥的突破，另一种技术也在我国被普及。它的原理十分巧妙，人们在混凝土中置入预先被拉伸的钢筋，钢筋如同被拉开的弹簧，自带强烈的“收缩欲望”。利用这种“内力”去平衡外力，梁体便能承受比原先更大的荷载，从而可以支持更大的跨度，这就是预应力混凝土技术。相比昂贵的钢铁，钢筋混凝土显然成本更低。于是在预应力混凝土技术的“加持”下，公路桥梁如雨后春笋般出现，纷纷登上历史舞台。

Bên cạnh những đột phá về cầu thép, một công nghệ khác cũng được phổ biến rộng rãi tại Trung Quốc. Nguyên lý của nó hết sức kỳ diệu: người ta đặt các thanh thép đã được kéo căng sẵn vào trong bê tông. Các thanh thép này giống như lò xo bị kéo giãn, mang sẵn trong mình xu hướng co lại. Tận dụng “nội lực” này để cân bằng ngoại lực, kết cấu dầm có thể chịu tải trọng lớn hơn, từ đó có thể đạt được khẩu độ lớn hơn. Công nghệ đó chính là bê tông dự ứng lực. So với thép, một vật liệu đắt đỏ, bê tông cốt thép rõ ràng có chi phí thấp hơn. Vì vậy, với sự “hậu thuẫn” của công nghệ bê tông dự ứng lực, các cầu đường bộ mọc lên như nấm sau cơn mưa, lần lượt bước lên vũ đài lịch sử.

时至今日，各类梁桥的应用已十分广泛，甚至形成标准组件，可以在工厂制造、现场组装。虽然它的单跨跨度有限，但梁与梁前后相接，便可横贯江河，跨越海湾，甚至绵延100多千米，彻底取代路面。

Cho đến ngày nay, các loại cầu dầm đã được ứng dụng hết sức rộng rãi, thậm chí còn được tiêu chuẩn hóa thành các mô-đun, có thể sản xuất trong nhà máy và lắp ráp tại công trường. Dù khẩu độ đơn khẩu độ có giới hạn, nhưng khi các dầm kết nối với nhau, chúng có thể vượt sông lớn, bắc qua vịnh biển, thậm chí kéo dài hơn 100 km, hoàn toàn thay thế đường mặt đất.

平潭海峡公铁大桥 / 摄影 赵马峰

Cầu đường bộ và đường sắt vượt eo biển Bình Đàm (Ping Tan) / Ảnh: Zhao Mafeng
平潭海峡公铁大桥是连接福州长乐区和平潭县的跨海公路、铁路两用桥，上层是公路，下层是铁路。大桥全线长16.323千米，其中跨海段长11.15千米。大桥由元洪航道桥、鼓屿门水道桥、大小练岛水道桥、非通航孔桥、引桥五部分组成，其中非通航孔桥、引桥等部分均为梁桥结构。

Cầu Bình Đàm là cây cầu vượt biển đường bộ và đường sắt, nối quận Trường Lạc (thành phố Phúc Châu) với huyện Bình Đàm. Tầng trên dành cho đường bộ, tầng dưới dành cho đường sắt. Toàn tuyến cầu dài 16,323 km, trong đó đoạn vượt biển dài 11,15 km. Công trình gồm năm bộ phận: cầu luồng hàng hải Nguyên Hồng, cầu đường thủy Cổ Dữ Môn, cầu đường thủy đảo Đại Luyện – Tiểu Luyện, phi thông thuyền và các cầu dẫn. Trong đó, các nhịp không thông thuyền và cầu dẫn đều sử dụng kết cấu cầu dầm.

编译Biên dịch：Bùi Thị Tiệp（裴碧捷）

校对Hiệu đính：冯超 (FENG Chao)

排版Sắp chữ：宁笑葳 (NING Xiaowei)

来源：这里是中国2 - 星球研究所 - 微信读书