铁路：铁骨中国的连城

ĐƯỜNG SẮT: XƯƠNG SỐNG THÉP CỦA TRUNG QUỐC

贰　快一点儿，再快一点儿

II. NHANH! NHANH HƠN NỮA

时间到了1993年，国家经济增速势如破竹，GDP增速达13.9%。然而当时，在全国近6万千米的铁路上，火车的平均时速仅有48千米，与高歌猛进的经济增速大相径庭，与30多年前就达到平均时速166千米、最高时速200千米的日本新干线相比更是相形见绌。

Thời gian bước sang năm 1993, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng như vũ bão, tốc độ tăng GDP đạt 13,9%. Thế nhưng vào thời điểm đó, trên gần 60.000 km đường sắt của cả nước, tốc độ bình quân của tàu hỏa chỉ đạt 48 km/giờ, hoàn toàn trái ngược với tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, càng không bằng tuyến Shinkansen của Nhật Bản hơn 30 năm trước đã đạt tốc độ trung bình 166 km/giờ và tốc độ tối đa 200 km/giờ.

改革开放之后，全国的人口流动规模空前。在庞大的客流量面前，缓慢的铁路系统越发捉襟见肘。特别是在春运期间，即便加开数百对临时列车，也难改变“一票难求”的局面。铁路系统在客运需求压力激增时，就不得不“压货保客”，致使铁路货运形势同样严峻。随着高速公路和民航产业异军突起，缓慢的铁路几无招架之力，客流纷纷涌向公路和机场，铁路市场岌岌可危。

Sau cải cách mở cửa, quy mô di chuyển của dân cư trên toàn quốc tăng lên chưa từng có. Trước lưu lượng hành khách khổng lồ, hệ thống đường sắt chậm chạp ngày càng quá tải. Đặc biệt trong thời điểm Xuân vận, dù phải bổ sung hàng trăm tuyến tàu tạm, cũng khó cải thiện tình trạng “khó mua vé”. Khi áp lực về nhu cầu vận tải hành khách tăng vọt, ngành đường sắt buộc phải “giảm hàng, ưu tiên khách”, khiến vận tải hàng hóa cũng lâm vào tình trạng khó khăn nghiêm trọng. Trong bối cảnh đường cao tốc và hàng không dân dụng trỗi dậy mạnh mẽ, hệ thống đường sắt chậm chạp gần như không còn khả năng cạnh tranh, khách hàng lần lượt chuyển sang đường bộ và sân bay, thị phần đường sắt bị sụt giảm nghiêm trọng.

如何让步伐缓慢的铁路追上快速发展的社会？对现有线路进行提速改造成为当时人们的首选。

Làm thế nào để hệ thống đường sắt theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của xã hội? Nâng cao tốc độ trên các tuyến đường sắt hiện hữu đã trở thành lựa chọn ưu tiên vào thời điểm đó.

于是，一场关乎中国铁路命运的提速试验率先在广深铁路展开。当广深铁路在1994年成功突破160千米的时速后，沪宁、京秦、沈山、郑武等铁路也纷纷拉开提速试验的大幕，铁路运行时速纪录接连被打破：1996年11月，在“韶山8型”机车的“加持”下，京广铁路郑武段运行时速突破180千米；1997年1月，在北京环形铁道试验基地，“韶山8型”机车再次创下纪录——时速达212.6千米。

Vậy là, một cuộc thí nghiệm tăng tốc mang tính bước ngoặt đối với vận mệnh đường sắt Trung Quốc đã được triển khai trên tuyến Quảng Châu – Thâm Quyến. Sau khi tuyến Quảng-Thâm vượt mốc 160 km/giờ vào năm 1994, các tuyến Hỗ–Ninh, Kinh–Tần, Thẩm–Sơn, Trịnh–Vũ… cũng lần lượt tiến hành thử nghiệm tăng tốc, tốc độ vận hành của đường sắt liên tục được phá vỡ: Tháng 11/1996, dưới sự “hậu thuẫn” của đầu máy “Thiều Sơn số 8”, tốc độ đoạn Trịnh Châu – Vũ Hán trên tuyến Kinh–Quảng vượt 180 km/giờ; Tháng 1/1997, tại cơ sở thử nghiệm đường sắt vòng quanh Bắc Kinh, đầu máy Thiều Sơn số 8 tiếp tục lập kỷ lục mới, đạt 212,6 km/giờ.

试验的结果让人备受鼓舞。1997年4月1日，中国铁路第一次大提速吹响号角。以京广、京沪、京哈三大干线为主，78列“朝发夕至”的列车全新登场，将最高运行时速提升至140千米。这次提速在第二年就扭转了铁路客流量下降的趋势，为铁路系统扳回重要一城。

Kết quả thử nghiệm khích lệ lòng người. Ngày 1/4/1997, kèn phát lệnh của đợt đại tăng tốc lần thứ nhất của đường sắt Trung Quốc chính thức vang lên. Lấy ba tuyến lớn là Kinh–Quảng, Kinh–Hỗ, Kinh–Cáp làm nòng cốt, 78 đoàn tàu “sáng đi chiều đến” đồng loạt ra mắt, tốc độ vận hành tối đa nâng lên 140 km/giờ. Ngay trong năm thứ hai của đợt tăng tốc này đã giúp ngành đường sắt đảo ngược xu hướng sụt giảm lượng hành khách, khiến ngành đường sắt giành lại vị thế quan trọng. 

中国铁路大提速的进程并未就此停止。1998年，在京广铁路许昌至小商桥区段的试验中，为中国铁路提速做出巨大贡献的“韶山8型”机车再次创造纪录，时速达240千米，这是当时中国电力机车的最快速度。此后，第二、三、四次大提速分别在1998年、2000年和2001年相继完成，提速线路达1.3万千米，占全国铁路里程的近20%，最高运行时速达160千米。

Tiến trình đại tăng tốc của ngành đường sắt Trung Quốc không dừng lại ở đó. Năm 1998, cuộc thử nghiệm trên đoạn Hứa Xương – Tiểu Thương Kiều thuộc tuyến Kinh–Quảng, đầu máy Thiều Sơn số 8 đã có những công hiến to lớn trong việc tăng tốc của đường sắt Trung Quốc, một lần nữa lập kỷ lục 240 km/giờ, trở thành đầu máy điện có tốc độ nhanh nhất Trung Quốc vào thời điểm đó. Sau đó, các đợt đại tăng tốc lần thứ hai, thứ ba và thứ tư lần lượt hoàn thành vào các năm 1998, 2000 và 2001; tổng chiều dài các tuyến được tăng tốc đạt 13.000 km, chiếm gần 20% tổng chiều dài đường sắt cả nước, với tốc độ vận hành tối đa đạt 160 km/giờ.

还能再快吗？答案是必然的。

Có thể nhanh hơn nữa không? Câu trả lời là chắc chắn.
2004年4月18日，铁路系统进行第五次大提速，在京沪、京广、京哈、陇海4条大干线上，货运线路的最高运行时速突破160千米大关，客运线路则开通“Z”字头直达列车，最高运行时速提升至200千米，离高速铁路只有一步之遥。

Ngày 18/4/2004, hệ thống đường sắt tiến hành đợt đại tăng tốc lần thứ năm. Trên bốn tuyến lớn gồm: Kinh–Hỗ, Kinh–Quảng, Kinh–Cáp và Long Hải, tốc độ tối đa của tuyến vận tải hàng hóa vượt mốc 160 km/giờ, tuyến vận chuyển hành khách đưa vào khai thác tàu chạy thẳng ký hiệu “Z”, nâng tốc độ tối đa lên 200 km/giờ, chỉ còn một bước nữa là chạm ngưỡng đường sắt cao tốc.

2005年12月8日，中国最后一列运行在干线铁路上的蒸汽机车结束了它的使命。而不到两年后的2007年，中国铁路第六次大提速开启，家喻户晓的“和谐号”动车组横空出世，它在18条铁路干线上呼啸奔驰。一夜之间，中国大地上有超过6000千米的铁路干线，以超过200千米的时速投入运营，部分路段的时速甚至可达250千米。

Ngày 8/12/2005, đầu máy hơi nước cuối cùng còn chạy trên tuyến chính của Trung Quốc kết thúc sứ mệnh của nó. Chưa đầy hai năm sau, năm 2007, đợt đại tăng tốc lần thứ sáu của đường sắt Trung Quốc được khởi động; tàu điện động lực “Hexie” ra đời, lao vun vút trên 18 tuyến đường sắt chính. Chỉ sau một đêm, hơn 6.000 km đường sắt trên khắp Trung Quốc, được đưa vào vận hành với tốc độ trên 200 km/giờ, một số đoạn thậm chí đạt 250 km/giờ.

至此，历时10年的提速改造落下帷幕，中国铁路的格局焕然一新。​“再快一点儿”的使命，将交给一个全新的高铁时代。

Đến đây, hành trình cải tạo và tăng tốc kéo dài suốt 10 năm chính thức khép lại, cục diện đường sắt Trung Quốc như khoác lên một tấm áo mới. Sứ mệnh “nhanh hơn nữa”, được trao lại cho một kỷ nguyên đường sắt cao tốc hoàn toàn mới.

京沪高铁经过安徽蚌埠 / 摄影　杨诚

Hình ảnh tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh – Thượng Hải đi qua thành phố Bạng Phụ, tỉnh An Huy / Ảnh: Dương Thành（Yang Cheng）

京沪高铁在2011年6月建成通车，建成时为我国一次建设里程最长、投资最大、标准最高的高速铁路，是中国高速铁路建设的重要里程碑，荣获国家科学技术进步特等奖。

Tháng 6 năm 2011, tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh – Thượng Hải được chính thức đưa vào khai thác. Khi hoàn thành, đây là tuyến đường sắt cao tốc có chiều dài xây dựng dài nhất, mức đầu tư cao nhất và tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhất, là mốc son quan trọng trong lịch sử xây dựng đường sắt cao tốc Trung Quốc, đồng thời được trao Giải đặc biệt về Tiến bộ Khoa học và Công nghệ Quốc gia.

从北京南站出发的京津城际高铁穿过永定门外 / 摄影　饶颖

Hình ảnh Tàu cao tốc liên thành Bắc Kinh – Thiên Tân xuất phát từ ga Nam Bắc Kinh, chạy qua khu vực bên ngoài Vĩnh Định Môn. /  Ảnh: Nhiêu Dĩnh(Rao Ying)

京津城际铁路是我国第一条设计时速达350千米的高速铁路，标志着中国铁路正式进入高铁时代。

Đường sắt cao tốc liên thành Bắc Kinh – Thiên Tân là tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Trung Quốc được thiết kế với tốc độ 350 km/giờ, là bước ngoặt đánh dấu việc đường sắt Trung Quốc chính thức bước vào kỷ nguyên đường sắt cao tốc./.

编译Biên dịch：Bùi Thị Tiệp（裴碧捷）

校对Hiệu đính：冯超 (FENG Chao)

排版Sắp chữ：宁笑葳 (NING Xiaowei)

来源：这里是中国2 - ① 铁路 铁骨中国的炼成 - 星球研究所 - 微信读书