铁路：铁骨中国的连城

ĐƯỜNG SẮT: XƯƠNG SỐNG THÉP CỦA TRUNG QUỐC

叁 高铁时代

III. KỶ NGUYÊN ĐƯỜNG SẮT CAO TỐC

2008年北京奥运会开幕前夕，在北京市南部、距离城市中轴线不到2千米处，一座玻璃穹顶的新式车站拔地而起，即北京南站。与之一同亮相的，还有中国铁路史上第一条设计时速达350千米的高速铁路。它连通北京和天津两座城市，单程用时仅30分钟。

京津城际铁路初露锋芒，中国自此迈入时速300千米以上的高铁时代，高铁建设更是“日行千里”。

Ngay trước thềm khai mạc Thế vận hội Bắc Kinh 2008, ở phía nam thủ đô Bắc Kinh, cách trục trung tâm thành phố chưa đầy 2 km, một nhà ga hiện đại với mái vòm kính đồ sộ đã được xây dựng hoàn thành, đó chính là Ga Nam Bắc Kinh. Cùng thời điểm ấy, tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên trong lịch sử đường sắt Trung Quốc được thiết kế với tốc độ 350 km/giờ cũng chính thức ra mắt. Nó kết nối hai thành phố Bắc Kinh và Thiên Tân, với thời gian di chuyển một chiều chỉ vỏn vẹn 30 phút. 

Tuyến đường sắt cao tốc liên thành Bắc Kinh – Thiên Tân nhanh chóng thể hiện ưu thế vượt trội, đánh dấu việc Trung Quốc chính thức bước vào kỷ nguyên đường sắt cao tốc với vận tốc trên 300 km/giờ, khiến công cuộc xây dựng đường sắt cao tốc phát triển với tốc độ được ví “mỗi ngày ngàn dặm”.

2009年年底，横向的石家庄到太原、合肥到武汉，纵向的宁波经温州到福州、武汉到广州等多条高速铁路相继通车。其中的武广高铁，以超过1000千米的长度、350千米的时速，成为领跑全球的高铁大干线。经由这条线路，武汉至广州坐高铁仅需3小时，而在70多年前，粤汉铁路单程的耗时就长达44小时，今非昔比可见一斑。

Cuối năm 2009, hàng loạt tuyến đường sắt cao tốc lần lượt được đưa vào khai thác: theo trục ngang có tuyến Thạch Gia Trang – Thái Nguyên, Hợp Phì – Vũ Hán; theo trục dọc có tuyến Ninh Ba qua Ôn Châu đến Phúc Châu, Vũ Hán – Quảng Châu. Trong số đó, tuyến đường sắt cao tốc Vũ Hán – Quảng Châu, với tổng chiều dài vượt quá 1.000 km, tốc độ thiết kế 350 km/giờ, đã trở thành tuyến cao tốc lớn dẫn đầu thế giới. Nhờ tuyến đường này, hành trình từ Vũ Hán đến Quảng Châu chỉ mất 3 giờ. Trong khi đó, hơn 70 năm trước, tuyến đường sắt Quảng–Hán (Quảng Đông – Hán Khẩu) phải mất tới 44 giờ cho một chiều, sự khác biệt giữa xưa và nay được thể hiện rõ ràng.

继武广高铁之后，时速350千米梯队中迎来3位新成员，即郑州至西安、上海到南京和上海到杭州的高铁。“四纵四横”的“先驱者”悉数登场，中国高铁的宏伟目标清晰可见。那么，“四纵四横”8条骨架线路中，谁将拔得头筹，率先全线落成？答案毫无疑问：连接北京和上海两大城市的京沪高铁。

Sau tuyến đường sắt Vũ Quảng, nhóm đường sắt cao tốc 350 km/giờ tiếp tục chào đón “đội hình”  ba thành viên mới gồm: Trịnh Châu – Tây An, Thượng Hải – Nam Kinh và Thượng Hải – Hàng Châu. Những thành viên tiên phong” của mạng lưới “Tứ Tung Tứ Hoành (Bốn dọc, bốn ngang)” lần lượt xuất hiện, khiến mục tiêu phát triển đường sắt cao tốc quy mô lớn của Trung Quốc ngày càng trở nên rõ nét. Vậy trong tám tuyến xương sống của mạng lưới “Bốn dọc, bốn ngang”, tuyến nào sẽ hoàn thành toàn tuyến trước? Câu trả lời không chút nghi ngờ : Đó chính là đường sắt cao tốc Bắc Kinh – Thượng Hải.

北京至上海沿线，人口密集，经济发达，老京沪铁路运行长达半个多世纪，早已不堪重负，无论是客运还是货运密度，均超过全国平均水平数倍，高铁的开通势在必行。这条高铁线路最终不负众望，不仅一度在实际运营的线路上跑出486.1千米的试验时速，更是在建成后的第三年，客运量便突破1亿人次。

Dọc theo tuyến Bắc Kinh – Thượng Hải là khu vực dân cư đông đúc, kinh tế phát triển, tuyến đường sắt Bắc Kinh – Thượng Hải cũ đã vận hành hơn nửa thế kỷ, từ lâu rơi vào tình trạng quá tải. Bất kể về mật độ vận chuyển hành khách hay hàng hóa, đều vượt xa gấp bội lần mức trung bình toàn quốc, khiến việc xây dựng tuyến cao tốc trở thành yêu cầu tất yếu. Tuyến đường sắt cao tốc này cuối cùng đã không phụ sự kỳ vọng: không chỉ từng đạt tốc độ thử nghiệm lên tới 486,1 km/giờ trên tuyến đang khai thác, mà chỉ ba năm sau khi đưa vào vận hành, lượng vận chuyển hành khách đã vượt mốc 100 triệu lượt người.

贵广高铁列车驶过阳朔山水 / 摄影 黄一骏

Hình ảnh đoàn tàu cao tốc Quý Châu – Quảng Châu lướt qua non xanh nước biếc ở Dương Sóc. / Ảnh: Hoàng Nhất Tuấn (Huang Yijun)

贵广高铁穿越了大面积的喀斯特地貌区，极大缩短了西南地区与珠三角地区的时空距离。此后，随着京广高铁北京至武汉段通车，哈大高铁开通，以及沿着东南海岸线蜿蜒前行的杭福深客运专线开通运营，中国高铁“四纵”的主骨架基本形成。与此同时，​“四横”骨架的建设同样如火如荼。四条东西干线平行延伸，或跨过西南的高山峡谷，或溯长江而上，或穿过千里戈壁，或洞穿太行连通海洋，中国东西部的连接更加快速、便捷。

Đường sắt cao tốc Quý Châu – Quảng Châu (Quý Quảng) chạy qua khu vực địa hình karst, rút ngắn đáng kể khoảng cách về không gian và thời gian giữa khu vực Tây Nam và vùng châu thổ Châu Giang. Sau đó, cùng với việc đoạn Bắc Kinh – Vũ Hán thuộc tuyến đường sắt cao tốc Kinh Quảng được đưa vào khai thác, đường sắt cao tốc Cáp Nhĩ Tân – Đại Liên (Cáp Đại) chính thức vận hành, cùng với tuyến đường sắt chuyên chở hành khách Hàng Châu – Phúc Châu – Thâm Quyến chạy men theo bờ biển Đông Nam đi vào hoạt động, khung xương sống chủ đạo của “bốn trục dọc” trong mạng lưới đường sắt cao tốc Trung Quốc về cơ bản đã hình thành. 

Song song với đó, công cuộc xây dựng “bốn trục ngang” cũng diễn ra sôi động. Bốn tuyến đường sắt theo trục Đông – Tây song song kéo dài: có tuyến vượt qua núi cao vực sâu ở Tây Nam, có tuyến ngược dòng Trường Giang tiến sâu vào nội địa, có tuyến băng qua vùng sa mạc mênh mông, cũng có tuyến xuyên qua núi Thái Hành vươn ra biển. Nhờ vậy, sự kết nối giữa miền Đông và miền Tây Trung Quốc trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn bao giờ hết.

到2017年年底，我国的高铁里程达2.5万千米，占世界高铁里程总量的66.3%，​“四纵四横”高铁网提前3年宣告建成。中国高铁建设并未就此止步，规划者们更进一步，一张“八纵八横”的远大图景开始酝酿和实施，这堪称中国铁路史上最雄心勃勃的建设计划。

Tính đến cuối năm 2017, tổng chiều dài đường sắt cao tốc của Trung Quốc đạt 25.000 km, chiếm 66,3% tổng chiều dài đường sắt cao tốc toàn thế giới. Mạng lưới “bốn dọc, bốn ngang” hoàn thành sớm hơn kế hoạch 3 năm. Tuy nhiên, công cuộc xây dựng đường sắt cao tốc của Trung Quốc không dừng lại ở đó. Các nhà quy hoạch tiếp tục tiến thêm một bước, khởi động và triển khai tầm nhìn chiến lược “tám dọc, tám ngang”, kế hoạch này được xem là kế hoạch xây dựng tham vọng nhất trong lịch sử đường sắt Trung Quốc.

在这项计划中，预计到2030年，将有包括约4.5万千米长的高速铁路在内，共计约20万千米长的铁路在中国大地上铺开，将全国拥有20万以上人口的城市相连。截至2020年年底，“八纵八横”高铁网络的主骨架已搭建近七成，预计到2030年完成建设目标。

Theo kế hoạch này, ước tính đến năm 2030, Trung Quốc sẽ xây dựng khoảng 200.000 km đường sắt, trong đó có khoảng 45.000 km đường sắt cao tốc, kết nối các thành phố có dân số trên 200.000 người trên khắp cả nước. Đến cuối năm 2020, gần 70% khung xương sống của mạng lưới cao tốc “tám dọc, tám ngang” đã được hình thành, dự kiến hoàn thành mục tiêu xây dựng vào năm 2030.

回想一个多世纪前，孙中山曾言道：“今日之世界，非铁道无以立国。”而彼时，中国铁路仍在风雨飘摇中筚路蓝缕。一个多世纪后，在中国大地之上，钢铁脉络纵横交错。借由密集、便捷和高效的钢铁之网，2019年，约有36.6亿人次前往天南海北，也有43.89亿吨货物被送到四面八方。

Nhớ lại hơn một thế kỷ trước, Tôn Trung Sơn từng khẳng định: “Thế giới ngày nay, không có đường sắt thì không thể lập quốc.” Ngày ấy, đường sắt Trung Quốc vẫn đang chật vật giữa phong ba bão táp. Hơn một thế kỷ sau, trên mảnh đất Trung Hoa, những mạng lưới thép giống như huyết mạch đan xen chằng chịt. Nhờ hệ thống đường sắt dày đặc, thuận tiện và hiệu quả, chỉ riêng trong năm 2019, khoảng 3,66 tỷ lượt người đã di chuyển khắp mọi miền đất nước, cùng với 4,389 tỷ tấn hàng hóa được vận chuyển tới bốn phương tám hướng.

穿越秦岭的西成高铁 / 摄影 魏方合

Hình ảnh tuyến đường sắt cao tốc Tây An – Thành Đô xuyên qua dãy núi Tần Lĩnh / Ảnh: Ngụy Phương Hợp (Wei Fanghe)

西成高铁连接了陕西西安和四川成都，是“八纵八横”高速铁路主通道之一，西安至成都的旅程缩短至4小时左右，它也是我国首条穿越秦岭的高速铁路。

Đường sắt cao tốc Tây An – Thành Đô kết nối hai thành phố Tây An (Thiểm Tây) và Thành Đô (Tứ Xuyên), là một trong những trục chính của mạng lưới cao tốc “tám dọc, tám ngang”. Tuyến đường này rút ngắn thời gian di chuyển giữa Tây An và Thành Đô xuống còn khoảng 4 giờ, đồng thời cũng là tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Trung Quốc xuyên qua dãy núi Tần Lĩn.

编译Biên dịch：Bùi Thị Tiệp（裴碧捷）

校对Hiệu đính：冯超 (FENG Chao)

排版Sắp chữ：宁笑葳 (NING Xiaowei)

来源：这里是中国2 - ① 铁路 铁骨中国的炼成 - 星球研究所 - 微信读书