龙门石窟

LONG MÔN THẠCH QUẬT

龙门石窟位于洛阳市区南部12公里处，那里东、西两座青山对峙，一条伊河缓缓北流。远远望去，犹如一座天然门阙，所以古称“伊阙”。经过从北魏到北宋400余年的开凿，至今仍存有窟龛2100多个，造像10万余尊，碑刻题记3600余品，数量位居中国各大石窟之首。

Long Môn Thạch Quật (thường gọi là Hang đá Long Môn) nằm cách thành phố Lạc Dương 12 km về phía nam thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Dãy Hương Sơn (香山) và Dãy núi Long Môn chạy ở phía đông và tây. Sông Y chảy chậm rãi về phía bắc giữa hai dãy núi. Nhìn từ xa, giống như một cửa ải tự nhiên, vì vậy nơi đây thường được gọi là Y Khuyết (伊阙, Cổng sông Y). Trải qua hơn 400 năm khai tạo, từ thời Bắc Ngụy đến Bắc Tống, hình thành một quần thể hang động đồ sộ, hiện còn bảo tồn hơn 2.100 hang, hơn 100.000 tượng Phật, cùng 3.600 bài văn khắc trên bia đá, trở thành cụm di tích có số lượng tượng và văn khắc nhiều nhất trong hệ thống hang đá ở Trung Quốc.

从孝文帝迁都到孝明帝在位的35年间，是龙门石窟开凿的第一个高潮。这一时期的洞窟集中在龙门西山上，约占龙门石窟造像的三分之一。最著名的有古阳洞、宾阳三洞、药方洞等十几个大中型洞窟。古阳洞开凿于太和十七年（493），是最早的洞窟，也是北魏贵族发愿造像最为集中、耗资最大的地方，雕有主像——释迦牟坐像，观音菩萨和大势至菩萨侍立像，大小佛龛数百个。中国书法珍品——龙门二十品，仅古阳洞就有十九品（另一品在慈香窑中）。十九块造像题记，字形端正大方，气势刚健质朴，结体、用笔在汉隶和唐楷之间，至今仍有着无穷的艺术魅力，是天下魏碑爱好者一生必到的地方。

Trong 35 năm, giai đoạn từ khi Hiếu Văn Đế dời đô (494) cho đến thời Hiếu Minh Đế tại vị, là cao trào khai tạo đầu tiên của Hang đá Long Môn. Các hang động thời kỳ này tập trung chủ yếu ở dãy núi bờ Tây Long Môn, chiếm khoảng một phần ba tổng số tượng hang động tại Long Môn. Trong đó nổi bật là các hang động lớn và vừa như Cổ Dương động, Tân Dương Tam động, Dược Phương động, v.v. Cổ Dương động khởi công vào năm Thái Hòa thứ 17 (493), là hang động được khai tạo sớm nhất, cũng là nơi tập trung nhiều công trình tạo tượng do giới quý tộc Bắc Ngụy phát động, đồng thời là hang động hao tổn kinh phí nhất. Trong động tạc tượng Thích-ca Mâu-ni tọa thiền, tượng thị giả Quan Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát, cùng hàng trăm Phật khám lớn nhỏ. Bộ sưu tập thư pháp quý giá “Long Môn Nhị Thập phẩm”, chỉ riêng Cổ Dương động đã có 19 phẩm (phẩm còn lại ở Từ Hương Diêu). Mười chín bài văn khắc trên bia đá, chữ viết ngay ngắn khoáng đạt, bút pháp cứng cáp, chất phác, dung hòa giữa hai thể chữ Lệ thư đời Hán và Khải thư đời Đường. Đến nay vẫn còn nguyên sức cuốn hút nghệ thuật, là nơi những người yêu thích Ngụy bia đều phải đến ít nhất một lần trong đời.

北魏晚期还开凿了莲花洞、火烧洞、皇甫公洞、魏字洞等。药方洞因其洞窟内刻有大量古代药方而得名，其中包括一些疑难杂症，如治疗消渴，也就是糖尿病。

直到唐朝建立，龙门石窟才迎来开窟造像的第二次高潮。这一时期的石窟按时代先后大体自南而北，集中在龙门西山。到了武则天时期，一部分转移到了东山。

Vào cuối thời Bắc Ngụy, còn khai tạo thêm các hang như: Liên Hoa động, Hỏa Thiêu động, Hoàng Phủ Công động, Ngụy Tự động cũng được khai tạo. Trong số này, Dược Phương động được nhiều người biết đến bởi bên trong ghi khắc một số lượng lớn phương thuốc cổ, trong đó có nhiều bài thuốc dùng để điều trị các chứng bệnh nan y thời bấy giờ, chẳng hạn như chứng “tiêu khát”, tức bệnh đái tháo đường ngày nay. 

Đến thời nhà Đường, Hang động Long Môn mới bước vào lần cao trào khai tạo tượng thứ hai. Các hang động thời kỳ này, dựa theo trình tự thời gian, phân bố từ nam lên bắc và tập trung bờ Tây của Long Môn; đến thời Võ Tắc Thiên, một bộ phận công trình bắt đầu chuyển sang bờ Đông.

万佛洞完工于唐永隆元年（680），因洞内南北两侧雕有15000尊小佛而得名，是唐高宗、武则天及王子们的功德窟。武则天自认是弥勒转世，为此在龙门广造弥勒佛。千佛洞、大万五佛洞、极南洞、摩崖三佛都是以弥勒佛为主尊的洞窟。

Vạn Phật động hoàn thành vào năm Vĩnh Long nguyên niên (680) nhà Đường, vì trên hai vách nam bắc trong hang khắc tổng cộng 15.000 pho tượng tiểu Phật nên được gọi là Vạn Phật động. Đây là hang công đức do Đường Cao Tông, Võ Tắc Thiên và các hoàng tử phát động khai tạo. Võ Tắc Thiên tự cho mình là hóa thân của Di Lặc, vì vậy đã cho tạc vô số tượng Phật Di Lặc trong khu vực Long Môn. Các hang như Thiên Phật động, Đại Vạn Ngũ Phật động, Cực Nam động, Ma Nhai Tam Phật đều lấy Phật Di Lặc làm tượng chính.

奉先寺位于龙门西山南部的山腰上，是一个南北宽近40米的露天大龛。九尊大型雕像，全是依山凿石而成。奉先寺的主尊是卢舍那大佛，身高17.14米，头高4米，耳朵长1.9米，造型丰满，仪表堂皇，衣纹流畅，丰颐秀目，嘴角微翘，呈微笑状，头部稍低，作俯视态，宛若一位睿智而慈祥的中年妇女，是整个龙门石窟体形最大、形态最美的大佛。为了开凿这尊大佛，武则天于咸亨三年（672）捐出“脂粉钱二万贯”。奉先寺竣工之日，武则天率领文武朝臣驾临龙门，出席了主佛卢舍那的开光仪式。因此，当后寻地传说卢舍那大佛就是武则天的模拟像。

Phụng Tiên tự tọa lạc ở sườn núi phía nam bờ Tây núi thuộc quần thể Long Môn, là một đại khám (bàn thờ lớn) lộ thiên rộng gần 40 m theo trục nam bắc. Có chín tượng lớn, tất cả đều được tạc trên vách núi. Tượng chính tôn trong Phụng Tiên tự là Lô Xá Na Đại Phật, cao 17,14 m; đầu cao 4 m; tai dài 1,9 m. Tượng có hình thể đầy đặn, dáng vẻ trang nghiêm, nếp áo mềm mại; gương mặt phúc hậu, ánh mắt hiền hòa, khóe miệng hơi cong, tạo dáng mỉm cười; đầu hơi cúi thể hiện tư thế nhìn xuống, giống như một người phụ nữ trung niên thông tuệ và nhân ái. Đây là pho tượng có kích thước lớn nhất và hình thái đẹp nhất ở quần thể Hang động. Để khởi công tạc pho Đại Phật này, năm Hàm Hanh thứ ba (672), Võ Tắc Thiên đã quyên góp “chi phấn tiền nhị vạn quan”. Vào ngày Phụng Tiên tự hoàn thành, Võ Tắc Thiên đã đích thân dẫn bá quan văn võ đến Long Môn, dự lễ khai quang tượng chủ tôn Lô Xá Na. Do đó, trong dân gian về sau lưu truyền thuyết rằng Lô Xá Na Đại Phật chính là chân dung mô phỏng của Võ Tắc Thiên.

神龙元年（705），武则天被迫退位，龙门的弥勒造像不再继续，摩崖三佛龛甚至成了半拉子工程。伴随着弥勒神灵的消失，龙门石窟开凿从光明的顶峰跌落黑暗的谷底。

Năm Thần Long thứ nhất (705), Võ Tắc Thiên bị buộc phải thoái vị, hoạt động tạc tượng Di Lặc tại Long Môn cũng trở thành công trình dở dang. Ngay cả Ma nhai Tam Phật khám cũng trở thành một công trình dang dở. Cùng với sự mai một của tín ngưỡng Di Lặc, việc khai tạo tượng ở Long Môn từ đỉnh cao rực rỡ rơi xuống đáy vực tăm tối.

1500多年过去了，龙门石窟像一个活的化石，更像一个不死的巨人，忠实记录了中国历史的跌宕与演变，记录了佛教文化的传承与兴盛，记录了孝文帝的初心和武则天的崛起，更记录了历代能工巧匠的精湛与神奇，说它是世界石刻艺术博物馆，当之无愧。

Hơn 1.500 năm trôi qua, quần thể hang độn Long Môn vẫn tồn tại như một hóa thạch sống, hay đúng hơn là một đại tượng bất tử, trung thực ghi lại những thăng trầm và biến động của lịch sử Trung Hoa; ghi lại sự truyền bá và hưng thịnh của Phật giáo; ghi lại nguyện ước ban đầu của Hiếu Văn Đế và sự trỗi dậy của Võ Tắc Thiên; đúng hơn nữa là lưu giữ kỹ nghệ tinh xảo của bao thế hệ thợ thủ công. Nói quần thể hang động Long Môn là bảo tàng nghệ thuật điêu khắc đá của thế giới, hoàn toàn xứng đáng.

为此，我们应该向开凿第一个洞窟的北魏致敬，向为佛教兴盛和民族融合做出卓越贡献的孝文帝致敬。

Bởi vậy, chúng ta hãy tôn kính triều Bắc Ngụy, một triều đại đã khởi công khai tạo hang động đầu tiên; Tôn kính Hiếu Văn Đế, người có những đóng góp xuất sắc cho sự hưng thịnh của Phật giáo và tiến trình hòa hợp dân tộc./.

编译Biên dịch：Bùi Thị Tiệp（裴碧捷）

校对Hiệu đính：冯超 (FENG Chao)

排版Sắp chữ：宁笑葳 (NING Xiaowei)

丝绸之路：从蓬莱到罗马 - 七、龙门石窟 - 高洪雷 - 微信读书